"Είναι σοφός ο γονέας που γνωρίζει το παιδί του" Ουίλιαμ Σέξπηρ

Κυριακή, 19 Μαρτίου 2017

ΚΑΝΟΝΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ


Για να μάθουμε τα παιδιά μας να μαθαίνουν.

Πολύ συχνά μιλάμε για το ότι τα παιδιά έχουν μειωμένη επίδοση ή μειωμένη προσοχή. Πολύ συχνά αυτό δεν οφείλεται σε κάποια μαθησιακή δυσκολία αλλά σε ένα φαινόμενο που ονομάζεται  «ανατροπή της αρχηγίας». Πρόκειται για την περίπτωση που ο γονέας (ή ο εκπαιδευτικός στη μάθηση) νομίζει ότι διατηρεί τον έλεγχο και όμως στην πραγματικότητα γίνεται το αντίθετο. Ο έλεγχος της κατάστασης (πχ. τα όρια στην οικογένεια ή στη μάθηση) έχει γίνει θέμα του παιδιού ( ή μαθητή).

Το παραπάνω, η ανατροπή στην αρχηγία είναι κάτι που συναντάμε όταν τα παιδιά μπαίνουν στην εφηβεία. Νωρίτερα συμβαίνει όταν τα παιδιά δεν εισπράττουν σεβασμό και κατά συνέπεια αντιδρούν.

Όμως, όταν η οικογένεια (ή τάξη) διέπεται από καλή δομή και λειτουργία, τότε όλα είναι καλύτερα.

Πιο συγκεκριμένα,

Η ΔΟΜΗ:  εμπεριέχει τους κανόνες, το έργο/στόχο και τους καθορισμένους ρόλους.

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: εμπεριέχει την καλή επικοινωνία, την συναλλαγή και επιτρέπει την ανάπτυξη των μελών της ομάδας.

Αν για κάποιο λόγο, ανατραπεί το ποιος καθορίζει τα παραπάνω, τότε έχουμε δυσλειτουργία σε τομείς.

Στόχος είναι μέσα στην οικογένεια να τηρηθούν οι 7 κανόνες της καλής μάθησης:

1.      Καλή επαφή γονέα-παιδιού (μαθητή-δασκάλου)

2.      Συνεργασία ανάμεσα στα παιδιά της οικογένειας (ανάμεσα στους εκπαιδευόμενους)

3.      Ενεργητική μάθηση

4.      Άμεση ανατροφοδότηση

5.      Καλή χρήση του χρόνου

6.      Μετάδοση υψηλών προσδοκιών

7.      Σεβασμός στην ποικιλομορφία

 

 

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ:

 

·        Καλή επαφή γονέα-παιδιού (μαθητή-δασκάλου): η καλή επαφή του παιδιού με τον γονέα του το ενθαρρύνει να προωθεί τα προσωπικά του σχέδια.

·        Συνεργασία ανάμεσα στα παιδιά της οικογένειας (ανάμεσα στους εκπαιδευόμενους): κύριο μέλημα των γονέων είναι η συνεργατική  και όχι η ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των αδελφών. Έρευνες έχουν δείξει ότι η σχέση με τα αδέλφια δεν μπορεί να διαταραχτεί παρά μόνο από ελλιπείς χειρισμούς του γονέα.  Το παιδί που μοιράζεται με τον/την αδελφό/ή μπορεί να βελτιώσει τον τρόπο σκέψης και να εμβαθύνει στην κατανόηση.

·        Ενεργητική μάθηση: το παιδί χρειάζεται να επιτρέπεται να μιλάει για ό,τι μαθαίνει και να επεξεργάζεται τη γνώση του μαζί με τον γονέα. Ο γονέας είναι βοηθητικός στον συνδυασμό της παλιάς με την καινούρια γνώση.

·        Άμεση ανατροφοδότηση: αυτό δίνει τη δυνατότητα στο παιδί επί τόπου να γνωρίζει αν κάτι είναι καλό ή όχι, αν μπορεί να το κρατήσει ως γνώση, συνήθεια κτλ ή όχι.

·        Καλή χρήση του χρόνου: το παιδί χωρίς άγχος και βιασύνη μπορεί να αποδώσει στην καθημερινότητά του.

·        Μετάδοση υψηλών προσδοκιών: είναι σημαντικό να θυμόμαστε την αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Εφόσον οι γονείς επηρεάζουμε τα παιδιά σε αυτό, ας έχουμε υψηλές προσδοκίες από εκείνα.

·        Σεβασμός στην ποικιλομορφία: που σημαίνει ότι το κάθε παιδί μπορεί με διαφορετικούς τρόπους και μέσα να μαθαίνει και οι γονείς είναι καλό να είμαστε εκεί για να προσαρμόζουμε τον τρόπου που μαθαίνουμε πράγματα στα παιδιά μας.

Όλα τα παραπάνω ισχύουν και τους εκπαιδευτικούς.

Δευτέρα, 20 Φεβρουαρίου 2017

Εναντιωματική Διαταραχή



Η εναντιωματική διαταραχή ή αλλιώς η Διαταραχή της Αισθητηριακής Επεξεργασίας,  πρόκειται για την συμπεριφορά εκείνη του παιδιού που βλέπουμε να είναι συστηματικά και τακτικά σε ένταση, να εκφράζει έντονο θυμό, να μιλάει με αγένεια (αντιμιλάει) στους γονείς του ή και γενικότερα, να είναι έντονα εχθρικό και ανυπάκουο.

Η αλήθεια είναι ότι τα περισσότερα παιδιά, αν όλα πάνε καλά, κατά τη διάρκεια της νηπιακής και σχολικής ηλικίας θα έχουν έντονες φάσεις ανυπακοής και αντιπαράθεσης με τους γονείς τους αλλά και το κοινωνικό σύνολο. Αν δεν συμβεί η αντίθεση που περιγράφουμε παραπάνω με τους γονείς έγκαιρα, τότε το πιθανότερο, είναι να έχουμε μία έντονη εφηβεία.

Όμως, τι είναι αυτό που μπορεί να μας πονηρέψει σχετικά με την Εναντιωματική Διαταραχή;

Συνήθως το παιδί παρουσιάζει κάποια από τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

Χάνοει εύκολα την ψυχραιμία του και περνάει στην ανυπακοή .

Προκαλεί φασαρίες με μικρές αφορμές και κάνει ό,τι μπορούν για να δείξει ότι δεν δέχεται τον ενήλικα και γενικότερα όποιον έχει εξουσία.

Χρησιμοποιεί λέξεις προσβλητικές και συχνά αυτό γίνεται εσκεμμένα.

Έχει την τάση να εκδικείται.

 

Στην νηπιακή ηλικία παρουσιάζεται έντονα η εν λόγω στα αγόρια, ενώ στη σχολική ηλικία εξομοιώνονται τα ποσοστά μεταξύ των 2 φύλων. Η συμπεριφορά των εν λόγω παιδιών μπορεί να θυμίζει τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ με τη βασική διαφορά ότι τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ είναι παρορμητικά ενώ τα παιδιά με Ε.Δ. είναι κυρίως επιθετικά. Επίσης, είναι σημαντικό να μην συγχέουμε τα παιδιά με Ε.Δ. με εκείνα που παρουσιάζουν Διαταραχή της Διαγωγής δεδομένου ότι τα παιδιά της 2ης περίπτωσης, είναι επικίνδυνα χωρίς επίβλεψη.

Τα αίτια δεν είναι συγκεκριμένα. Κάποιες έρευνες μιλούν για χημικές διαφοροποιήσεις στον εγκέφαλο, ενώ μπορεί να σχετίζεται και το οικογενειακό πλαίσιο και ο τρόπος που πλαισιώνονται.

Το σημαντικότερο είναι έγκαιρα οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς να πλαισιώσουν το παιδί. Ο μεγαλύτερος μύθος είναι ότι το παιδί μεγαλώνοντας θα ωριμάσει. Η εν λόγω διαταραχή μπορεί να έχει καλή πρόγνωση μόνο αν οι γονείς κάνουν συστηματικά συμβουλευτική, και το ίδιο το παιδί φροντιστεί μέσω ατομικής θεραπείας (παιγνιοθεραπεία, διαχείριση θυμού και εκμάθηση τεχνικών), μοντελοποίησης της συμπεριφοράς του γονέα (το παιδί μέσω μίμησης να μπορεί να ρυθμιστεί). Στην περίπτωση που δεν γίνει έγκαιρη διάγνωση, η Ε.Δ. μπορεί να ισχυροποιηθεί παίρνοντας τη μορφή της Διαταραχής της Διαγωγής που στην ενήλικη ζωή μπορεί και να μετεξελιχθούν σε Αντικοινωνική Διαταραχή της Προσωπικότητας.

Τέλος, να θέσουμε ως βασικό στοιχείο της αντιμετώπισης της εν λόγω διαταραχής ότι το παιδί πρέπει να μάθει στην αυτοβοήθεια. Μία από τις βασικότερες μορφές αυτοβοήθειας είναι η συμμετοχή σε αθλητικές ομάδες, η συμμετοχή σε ομάδες ψυχοθεραπείας όπου θα γίνεται εκμάθηση τεχνικών χαλάρωσης και ηρεμίας, αναγνώριση λαθών , αναγνώριση της πηγής έντονου στρες και άλλα.

Θεωρούμε σημαντική τη συμβολή όλων, γονέων, ειδικών αλλά και δασκάλων για την αρτιότερη αντιμετώπιση της διαταραχής αυτής.

Το να δώσουμε κίνητρα στα παιδιά αυτά, να έχουμε οι ίδιοι υπομονή και επιμονή, να θέτουμε ξεκάρα πλαίσια και κανόνες είναι τα βασικότερα στοιχεία μίας σωστής αντιμετώπισης.

Κυριακή, 19 Φεβρουαρίου 2017

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΦΟΒΙΑ



Κοινωνική φοβία ή Διαταραχή Κοινωνικού Άγχους:

Η Κοινωνική Φοβία (Social Anxiety Disorder, SAD or Social Phobia) εξελίσσεται στους ενήλικες και διαχωρίζεται στην Eιδική Kοινωνική Φοβία και στη Γενική Κοινωνική Φοβία. Όμως, υπάρχουν στοιχεία που μπορεί κανείς να τα διακρίνει από την παιδική και εφηβική ηλικία, ή ακόμα και νωρίτερα από την νηπιακή ηλικία. Στόχος μας είναι να διερευνήσουμε τα βασικά σημεία που ένα νήπιο, παιδί και έφηβος μπορεί να εμφανίσει νωρίς και να σχετίζονται με την εν λόγω φοβία.

Πιο  συγκεκριμένα, η Ειδική Κοινωνική Φοβία είναι η άβολη διάθεση την οποία έχουμε σε  περιπτώσεις που καλούμαστε  να εκτεθούμε μπροστά σε κοινό. Η πιο συχνή μορφή της Ε.Κ.Φ. είναι να διστάζει και να αποφεύγει τελικά κάποιος να κάνει μία ομιλία ή να του πάρουν μία συνέντευξη. Τα βασικά συναισθήματα είναι να  νιώθει ανασφάλεια, άβολα, έντονο στρες και να έχει διάθεση να αποφύγει μία αντίστοιχη κατάσταση.

Συνήθως, ένα νήπιο μπορεί να παρουσιάσει την λεγόμενη αιδώ ή συστολή (πχ. σε ένα ποιήμα ή σε ένα θεατρικό του σχολείου) και ΔΕΝ είναι προπομπός της παραπάνω φοβίας. Στην περίπτωση, όμως, που το νήπιο είναι γενικότερα κλειστό και αποφεύγει την επαφή με τους συνομηλίκους ή και τους μεγαλύτερους, που νιώθει πιο άνετα με μικρότερα παιδιά ή που μπορεί να αποφεύγει το συστηματικό παιχνίδι που πρέπει να καταλαμβάνει κάποιον ρόλο, τότε αρχίζουμε να σκεφτόμαστε μήπως το νήπιο εξελίξει κάποια φοβία. Στην νηπιακή ηλικία είναι σχετικά εύκολο να ανατραπεί το παραπάνω, δεδομένου ότι δεν έχει εγκατασταθεί κάποια χρόνια κατάσταση και τα νήπια είναι δεκτικά σε αλλαγές. Εδώ, ως αλλαγή ορίζουμε την προσεκτική και με σεβασμό στο νήπιο παρέμβαση που θα επιτρέψει στο νήπιο να συμμετέχει με χαρά σε παραπάνω δραστηριότητες. Προσοχή! Το ζητούμενο είναι να γίνει το  νήπιο πιο άρτιο κοινωνικά και όχι να εντάσσεται οπωσδήποτε σε πολυπληθείς ομάδες.

Το παιδί μπορεί να μας δώσει στοιχεία Ε.Κ.Φ. όταν κάποια στιγμή μέσα στο δημοτικό ξεκινήσει να ντρέπεται μπροστά σε ομάδες, πχ. να σηκώσει το χέρι του, να πει το ποίημα του, να παίξει στο άθλημά του. Μπορεί το παραπάνω να πυροδοτηθεί από κάποια αλλαγή (τραυματική, πχ μετακόμιση) ή απογοήτευση (μία ήττα, ένα διαζύγιο γονέων κτλ) που έχει προηγηθεί (σε χρονικό βάθος μέχρι και 2 έτη πίσω). Το παιδί μπορεί να αναπτύξει σταδιακά Ε.Κ.Φ. χωρίς να το καταλάβουμε. Οι γονείς καλό είναι να είμαστε σε εγρήγορση ώστε σε  μία έντονη δυσαρέσκεια του παιδιού μας σε κάτι από τα παραπάνω να μπορούμε να συνδράμουμε ώστε να απαλύνουμε τα συμπτώματα και να σταματήσουμε ενδεχομένως την εγκατάσταση της φοβίας.

Ο έφηβος, μπορεί ακαριαία (και πάλι είναι αναγκαίο ένα ερέθισμα ως πυροδότηση) να εμφανίσει την παραπάνω φοβία. Συνήθως, προετοιμάζεται από νεαρότερη ηλικία χωρίς να γίνει αντιληπτό και για αυτόν τον λόγο φαίνεται σαν να γίνεται ακαριαία στην εφηβεία. Στην ηλικία αυτή είναι δυσκολότερο να αναστραφεί η κατάσταση. Όμως, με σωστούς χειρισμούς από τους γονείς και με βραχεία ψυχοθεραπεία, ο έφηβος μπορεί να ανακουφιστεί.

Η Γενική Κοινωνική Φοβία είναι μία γενική κατάσταση φόβου και αποφυγής σε ό,τι αφορά το κοινωνικό σύνολο. Κάποιες έρευνες έχουν σχετίσει την Γ.Κ.Φ. με την παράνοια, δεδομένου ότι το άτομο θεωρεί ότι όλοι τον παρατηρούν, τον σχολιάζουν, καταλαβαίνουν το άγχος του και βλέπουν τις αδυναμίες του. Το άτομο που υποφέρει από τη Γ.Κ.Φ. δεν μπορεί να «απαλλαχτεί» εύκολα από αυτήν, παρά μόνο αν γίνει συστηματική και χρόνια ψυχοθεραπεία. Η Γ.Κ.Φ. όμως, κλείνει τον άνθρωπο στο σπίτι, στον εαυτό του και συνήθως πολύ δύσκολα ζητάει ή δέχεται βοήθεια. Η Γ.Κ.Φ. μπορεί να είναι μία μετεξέλιξη της Ε.Κ.Φ. και παρουσιάζεται συντριπτικά στους ενήλικες και όχι σε νεαρότερες ηλικίες!

 

 

Κυριακή, 5 Φεβρουαρίου 2017

ΣΕΙΡΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ στην ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

   

                                                           ΣΕΙΡΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ και πώς επηρεάζει
Θέμα ρόλου ή σειράς οι συμπεριφορές των παιδιών μας;

Σειρά ερευνών δείχνουν ότι τα παιδιά που γεννιούνται πρώτα, δεύτερα και τρίτα έχουν κοινά χαρακτηριστικά ανεξάρτητα από τον ρόλο που κρατούν στην οικογένεια. Έτσι, ακόμα και αν κάποιο παιδί διατηρεί τον ρόλο του καλού παιδιού ή του μαύρου πρόβατου ή του παιδιού συντρόφου κτλ (βλέπε παρουσίαση «Ρόλοι Παιδιών»), η σειρά γέννησης  και η σχέση του με το ή τα αδέλφια του μπορεί να επηρεάσει όλη τη μετέπειτα ζωή του.

Πιο συγκεκριμένα,

Τα πρωτότοκα παιδιά (ή λειτουργικά πρωτότοκα): συνήθως παρουσιάζονται

υπεύθυνα, ενήμερα για τα θέματα της οικογένειας, απαντούν θετικά στις προσδοκίες των γονέων τους, προχωράνε στη ζωή τους με βάση την πεπατημένη, μπορούν να διοικήσουν ομάδες και να έχουν πολλές ευθύνες ταυτόχρονα.

Βιώνουν έντονο άγχος και είναι επιρρεπή στις απογοητεύσεις και τα μπλοκαρίσματα. Πιθανόν από τους χειρισμούς που γίνονται όταν έρχεται το 2ο παιδί, τα πρωτότοκα νιώθουν εύκολα αδικημένα και στεναχωριούνται βαθιά. Είναι επιρρεπή στις συγκρίσεις.

Σπάνια τα παιδιά αυτά απομακρύνονται ουσιαστικά από τους γονείς τους και είναι συνήθως η ζωή τους δομημένη ώστε να γίνονται βοηθητικά.

Μπορούν να κάνουν εύκολα επαγγέλματα διοικητικά και οργανωτικά.

Τα δευτερότοκα παιδιά:

είναι γλυκά και ευγενικά, έχουν γοητεία και συνήθως κερδίζουν τους πάντες. Είναι ευπροσάρμοστα χωρίς να κάνουν προσπάθεια. Περιμένουν εύκολα τη σειρά τους και αντέχουν τη ματαίωση, ανταποκρίνονται στην πίεση καλά και αντέχουν στις αλλαγές.

Στην περίπτωση που γίνουν sandwich ανεβαίνουν τα επίπεδα στρες και νιώθουν παραγκωνισμένα. Αν δεν γίνει σωστά η μετάβαση της αλλαγής σειράς μέσα στην οικογένεια μπορεί να χάσουν όλα τα οφέλη της σειράς γέννησής τους και να νιώσουν αδικημένα και παραμελημένα.

Συνήθως είναι τα παιδιά που μπορούν να πηγαίνουν καλά τόσο με τα μεγαλύτερα όσο και με τα μικρότερα παιδιά. Η ψυχική τους πίεση είναι μεγάλη, αλλά αν παραμείνουν τα «μικρά» της οικογένειας είναι εύκολο να διοχετεύσουν σε δημιουργικές ασχολίες και καινοτομίες την ενέργειά τους.

Συνήθως είναι ικανά σε επαγγέλματα μάρκετινγκ και προώθησης.

Τα τρίτα παιδιά:

είναι συνήθως ευέλικτα και νιώθουν παραγκωνισμένα, χωρίς να ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για αυτό. Πιο σημαντικά είναι τα αδέλφια τους και όχι οι ενήλικές. Έχουν διάθεση να διαφοροποιούνται από τις ομάδες και να είναι ιδιαίτερα μέσω κάποιας ικανότητας.

Δεν έχουν ιδιαίτερο άγχος σε σχέση με τα πρωτότοκα ή τα δευτερότοκα παιδιά.

 Μπορούν να αναλάβουν ρόλους επαγγελματικούς που να περιέχουν καινοτομίες και αλλαγές. Γίνονται καλοί έμποροι με ιδέες ή ανυπόμονοι άνθρωποι της δράσης.

 

Τα παραπάνω είναι απλή περιγραφή κάποιων χαρακτηριστικών.

Το πιο σημαντικό από όλα είναι ο τρόπος που οι γονείς αφήνουν τον συνδυασμό μεταξύ των αδελφών και με τους ίδιους.

Η βάση για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών μας ανεξάρτητα από τη σειρά γέννησης είναι :

·        Η αποδοχή του κάθε παιδιού.

·        Η αναγνώριση από τον γονέα πώς το παιδί μπορεί να πιέζεται από την συνύπαρξη με τα αδέλφια. Η φυσική τάση των παιδιών είναι να θέλουν σε αποκλειστικότητα τους γονείς, τα παιχνίδια κτλ. οι γονείς οφείλουμε να διευκολύνουμε τα παιδιά από τον εγωκεντρισμό τους να περάσουν στο ευεργετικό μοίρασμα που να περιέχει μέσα την απόλαυση της παρέας από τα αδέλφια. Αυτό σημαίνει ότι οι ίδιοι γινόμαστε κοινωνοί του μοιράσματος. Τα μαθαίνουμε να περιμένουν τη σειρά τους, να χαίρονται με την επιτυχία του άλλου, να διδάσκονται μέσα από συναισθήματα, όπως η πίεση και η ζήλια.

 

ΜΥΣΤΙΚΑ για να αποφύγουμε το αίσθημα κατωτερότητας:

Το πιο σημαντικό είναι να αποφεύγουμε την αποδοχή με όρους, την σύγκριση, το να είμαστε υπερπροστατευτικοί.

1.      Αποδοχή άνευ όρων (όχι άνευ ορίων): προωθεί την ελευθερία σκέψης και την γερή αυτοεκτίμηση. Η προσπάθεια να ανταμείβεται ώστε το παιδί να μπορεί να έχει κίνητρα να προχωράει και να βάζει στόχους.

2.      Η σύγκριση έχει να γίνεται μόνο ενδοατομικά: πχ. το κατάφερες χθες, είμαι σίγουρη ότι θα το καταφέρεις και σήμερα. Και όχι μεταξύ αδελφών: πχ. η Μαρία είναι πιο συγκεντρωμένη, εσύ ολόκληρη γυναίκα και τι κατάλαβες…

3.      Να μην υπερπροστατεύουμε: τα παιδιά μας δεν πρέπει να χάνουν ευκαιρία να γίνονται χρήσιμα μέλη στην ομάδα τους (ξεκινώντας από την οικογένεια). Έτσι αυτοπραγματώνονται.

4.      Η ενθάρρυνση: εκ μέρους μας τα βοηθά στην ψυχική και γνωστική τους ανάπτυξη. Μιλώντας για τα προτερήματα και την προσπάθεια τα παιδιά μας μαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους με συμπάθεια και να μπορούν να αναγνωρίζουν τις δυνατότητές τους.

5.      Η αίσθηση της ανεξαρτησίας: τα παιδιά να κάνουν μόνα τους όσα μπορούν να κάνουν.

6.      Διδασκαλία και εκπαίδευση: ας γίνουμε τα role models για τα παιδιά μας. Έτσι χτίζουμε την ασφαλή εμπιστοσύνη μεταξύ μας.

 

 

Κυριακή, 15 Ιανουαρίου 2017

ΘΕΜΑ: ΑΓΑΠΗ vs ΘΥΜΟΣ (ισχύει;;)


«…Κοιτάω τα μάτια του και βλέπω τον κόσμο του…»

Πώς η αγάπη μπορεί να μας ανοίξει την πόρτα στο να βιώσουμε και τα υπόλοιπα συναισθήματα ουσιαστικά, είναι συχνά θέμα ομιλιών. Όμως ας δούμε την έμπρακτη αγάπη μέσω του βιώματος όλων των συναισθημάτων.
Χρόνια τώρα μελετάμε οι ειδικοί τον θυμό. Αναρωτιόμαστε γιατί θυμώνουν οι άνθρωποι, πώς θα διαχειριστούμε τον θυμό, τι είναι θυμός, αν αντιβαίνει την αγάπη κοκ.
Ο θυμός είναι ένα παρεξηγημένο συναίσθημα. Ακόμα και η ετυμολογία του έρχεται σε αντίθεση με τον ορισμό του.
Ετυμολογικά ο Θυμός: οργή, καρδιά, ψυχή, επιθυμία, ζωή. Ξεκινάει από το ρήμα θύω à έχω ορμήà θύελλα. (https://en.wiktionary.org/wiki/%CE%B8%CF%85%CE%BC%CF%8C%CF%82)
Ορισμός σε σύγχρονα λεξικά: έντονη δυσαρέσκεια που εκφράζεται επιθετικά.
Από την άλλη η αγάπη έχει  πολλούς ορισμούς γιατί έχει πολλά είδη, πχ. γονική αγάπη, συντροφική αγάπη, αγάπη για τον εαυτό κτλ. η αγάπη είναι ο έρωτας, η επιθυμία ζωής.
Αν δούμε καλύτερα το παραπάνω, είναι ένας κύκλος.
Η ορμή μου για ζωή με οδηγεί σε επιθυμία ζωής.
Πράγματι, έχει φανεί ότι η καταπιεσμένη ορμή ζωής, ο καταπιεσμένος θυμός οδηγεί σε καταθλιπτικά επεισόδια. Όταν ο θυμός καταφέρει να βρει διέξοδο, τότε μπορούμε να λυτρωθούμε από δυσλειτουργίες.
Ας τονίσουμε ότι δεν εννοούμε την ακραία έκφραση του θυμού που είναι η οργή, η ο μόνιμα θυμωμένος άνθρωπος.
Λειτουργίες θυμού:

·        Λειτουργεί σαν «αποσυμπιεστικό» στον ψυχισμό ενηλίκων και παιδιών.

·        Δίνει ώθηση στο κίνητρο.

·        Συνδυασμένος με άλλα βασικά συναισθήματα οδηγεί σε νέα συνδυαστικά συναισθήματα.

·        Δίνει εγρήγορση.

·        Ενημερώνει για τα όριά μας.

·        Ενημερώνει για τις ανάγκες μας και τις αντοχές μας.

·        Είναι ένα σήμα κινδύνου.

·        Είναι ένα σήμα γνώσης εαυτού.

Θέλει δύναμη να θυμώσει κανείς. Ο αφορισμός του Αριστοτέλη : Ο καθένας μπορεί να θυμώσει, είναι εύκολο. Αλλά να θυμώσεις με το σωστό άνθρωπο, στο σωστό βαθμό, για το σωστό λόγο, τη σωστή στιγμή και με το σωστό τρόπο, αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο.
 
Μας δείχνει ότι δεν είναι εύκολο να κάνει κανείς σωστή χρήση του θυμού.
Αν κανείς δει αρχαία γνωμικά θα παρατηρήσει ότι η λέξη θυμός δεν χρησιμοποιείται. Στη θέση της υπάρχει η οργή.
Ας μην αφορίσουμε, λοιπόν, ένα από τα 6 βασικά συναισθήματα (χαρά, λύπη, φόβος, έκπληξη, απέχθεια-αηδία).

Καταπιεσμένος θυμός, τι προκαλεί:
Ξεκινάμε πάλι με ένα ρητό του Άγγλου ποιητή Dryden:
Να φοβάσαι την οργή του υπομονετικού ανθρώπου.

Η αλήθεια είναι ότι συχνά το «καλό παιδί» που δεν θυμώνει και συνήθως είναι συγκαταβατικό κτλ. κάνει εκρήξεις που δεν μπορούν να μαζευτούν εύκολα.

Ο καταπιεσμένος θυμός μπορεί να οδηγήσει σε χάσιμο ορίων και αναγκών, οπότε ο άνθρωπος οδηγείται σε μία διπλή εικόνα εαυτού. Την εσωτερική (δεν έχει γαλήνη και ισορροπία γνωρίζοντας ότι δεν εκφράζει επιθυμίες, στόχους κτλ) και την εξωτερική (το συνεργάσιμο και συμπαθές άτομο κτλ) που δίνει ικανοποίηση στους άλλους και όσο ικανοποιεί τους άλλους τόσο δεν ικανοποιεί τον εαυτό του.

                  Καταπιεσμένος θυμός

Καταπιεσμένος θυμός--> χάσιμο ορίων και επιθυμιών--> αρεστή εικόνα στους Άλλους, όχι στον Εαυτό-->Απομάκρυνση από τα βασικά συναισθήματα-->Οργή που ξεσπά (ενοχές)

  

Με το παραπάνω σχήμα φαίνεται η πορεία του καταπιεσμένου θυμού.

Φυσικά υπάρχει και το άλλο άκρο.


Θυμός χωρίς όρια (ενοχές)-->μικρή ανοχή στην ματαίωση-->απομάκρυνση από κίνητρα-->οι Άλλοι αποδομούν την εικόνα μου--> χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Η χρυσή τομή στα παραπάνω έρχεται όταν οι  κρίσεις θυμού (ή το πείσμα) που κάνουν από νωρίς στη ζωή μας την εμφάνισή τους διαχειριστούν σωστά.

Τα 6 βασικά συναισθήματα με τα οποία γεννιέται ο άνθρωπος είναι η χαρά, λύπη, φόβος, θυμός, αηδία, έκπληξη.

Αν το σκεφτείτε συνήθως σε όλα τα παραπάνω συναισθήματα πλην του θυμού, επιτρέπουμε το παιδί να εξελίξει το τι αισθάνεται. Γιατί όχι όμως στον θυμό;;

Ο θυμός είναι έντονα ενοχοποιημένος, ξεκινώντας κυρίως από τον χώρο των μεγάλων. Γονείς που θύμωναν ή τους θύμωσαν. Θυμοί που δόθηκαν σαν κακό παράδειγμα, θυμοί χωρίς κατεύθυνση κοκ καθορίζουν την ασυνείδητη καταγραφή μας για το τι σημαίνει θυμός.

Όμως, τα παιδιά για να εξελιχθούν οφείλουν να θυμώσουν. Όταν ένα παιδί θυμώνει συνήθως έχει δίκιο. Αν μπορέσουμε να αφουγκραστούμε το δίκιο του, σημαίνει ότι μπορώ να καθοδηγήσω σωστά το παιδί μου.  

1ο  βήμα:

Σε κρίση θυμού του παιδιού μας, χωρίς χαρακτηρισμούς, χωρίς εννοείται σωματική τιμωρία, αφήνω το παιδί να ολοκληρώσει το tantrum θυμού. Εκείνη τη στιγμή της έξαρσης, το παιδί δεν ακούει, δεν βλέπει οι αισθήσεις έχουν αλλοιωθεί. Ακόμα και το άγγιγμα θα μπορούσε να το πονέσει.

Σημαντική πηγή ηρεμίας, μόνο η φωνή μας η οποία είναι ήρεμη, όχι ψυχρή, όχι έντονη. Είναι χάδι για να ηρεμήσει το ξέσπασμα. Μέσα το λεκτικό μήνυμα κρύβει ανιδιοτέλεια και όχι το πώς εγώ αισθάνομαι, ενώ το παιδί μου είναι τόσο πιεσμένο. Ούτε ο χρόνος, ούτε το αν είμαστε σε εξωτερικό χώρο μας ενδιαφέρει. Εκείνη τη στιγμή μας ενδιαφέρει να πλέξουμε ένα γερό σχοινί επικοινωνίας.

2ο βήμα:

Όταν το παιδί ηρεμήσει τότε μπορώ να το φέρω πιο κοντά μου και να μιλήσουμε, να αγκαλιαστούμε, να χτίσουμε κανόνες σαν φράγμα στην οργή.

·        Δεν ενοχοποιώ.

·        Δεν χαρακτηρίζω.

·        Δεν χτυπώ.

·        Δεν διατάζω.

·        Δείχνω θέληση να καθοδηγήσω.

·        Δείχνω κατανόηση.

·        Δείχνω έμπρακτα την αγάπη μου.


Έτσι αποφεύγω τα διπλά μηνύματα. Δηλαδή, τα μηνύματα που ενώ έχω παραβιάσει (πχ χτυπήσει) το παιδί μου του λέω πόσο το αγαπώ.!!!

3ο βήμα:

Βάζω τον θυμό σαν δείκτη για κάτι που το παιδί ζητάει, έχει ανάγκη. Προσοχή στις ερμηνείες.







Ένα παιδί που χτυπιέται στον διάδρομο του super-market δεν έχει ανάγκη το ένα επιπλέον παιχνιδάκι. Συνήθως, όταν το έχουν ανάγκη δεν χτυπιούνται. Όταν χτυπιούνται, έχουν ανάγκη την υπενθύμιση του κανόνα (υπάρχει κανόνας ή το παιδί προσπαθεί να τον ανακαλύψει μόνο του;), έχουν ανάγκη την προσοχή μας (μήπως σέρνω καρότσι και παιδί, μιλώντας ταυτόχρονα και στο τηλέφωνο;;), έχουν κουραστεί (μετά από σχολείο και δραστηριότητα, «πεταχτήκαμε» στο super market?).

Λένε ότι το οργισμένο μυαλό τα λόγια ημερεύουν (Αισχύλος). Οργής νοσούσης εισίν ιατροί λόγοι.

Κυριακή, 11 Δεκεμβρίου 2016

O ρόλος του Πατέρα



Ο ρόλος του πατέρα ως ρυθμιστής έντονων συναισθημάτων μέσα στην οικογένεια.


Είναι σημαντικό να ξεκινήσουμε την σημερινή μας συνάντηση ορίζοντας την οικογένεια. Για καλύτερη επικοινωνία μεταξύ μας, ως οικογένεια θα λάβουμε όλα τα μέλη που συμμετέχουν στο μεγάλωμα των παιδιών (βασικοί γονείς) και τα ίδια τα παιδιά. Ανεξάρτητα από το αν υπάρχει διαζύγιο ή όχι, ή αν ο πατέρας κατοικεί-δουλεύει σε άλλη χώρα-περιοχή, θεωρούμε πολύ σημαντικό να εννοούμε Οικογένεια και τους 2 ενήλικες που εμπλέκονται.

Το παραπάνω πηγάζει από την ανάγκη να δώσουμε ζωντανό τον ρόλο του πατέρα. Ο πατέρας ως ρόλος έχει περάσει από πολλές δοκιμασίες, κυρίως στην Ελλάδα. Βασικές παραδοσιακές γραμμές αλλά και πεποιθήσεις έχουν αλλάξει, οπότε και ο επανακαθορισμός είναι σημαντικός να γίνει.

Κάποτε, ο πατέρας στην Ελλάδα ήταν παρών  στο σπίτι μέσω αξιών και ανδραγαθημάτων-ο πατέρας που έπεσε στον πόλεμο, που βρίσκεται στα καράβια, που είναι στα ξένα και στέλνει χρήματα. Ο ρόλος έμεινε ζωντανός μέσω της φροντίδας που το ανδραγάθημα και ο λόγος απουσίας (να στείλει χρήματα, να στηρίξει) υποδείκνυαν. Βασικό στοιχείο για να πετύχει το παραπάνω, ήταν ο τρόπος που η μητέρα κρατούσε ζωντανή τη θέση του πατέρα στο σπίτι. Μιλούσε για εκείνον με σεβασμό, αγάπη και αναγνώριση. Ήταν εκεί χωρίς να είναι. Υπήρχε η καρέκλα του, η θέση του.

Στην πορεία, τα ζευγάρια δεν είχαν τόσους αποχωρισμούς, δεδομένου ότι άλλαξαν οι κοινωνικές και όχι μόνο συνθήκες. Ο πατέρας μπήκε μέσα στο σπίτι, οι ανάγκες δεν ήταν τόσο επιτακτικες, και έτσι άρχισε η οικογένεια να συσπειρώνεται κυρίως γύρω από τους δύο γονείς.

Μέσα στα χρόνια, το ζευγάρι ισχυροποιήθηκε, δόθηκαν και πάλι κάποιοι παραδοσιακοί ρόλοι, όπως το ότι η μητέρα έμενε κυρίως στο σπίτι, στο μεγάλωμα των παιδιών και στις δουλειές του σπιτιού, ενώ ο πατέρας έλειπε αρκετές ώρες και πάλι για να φέρει τα προς τα ζην και να οδηγήσει την οικογένειά του σε ολοένα και καλύτερες συνθήκες –κοινωνικές & οικονομικές.

Βασικό στοιχείο που αναδύθηκε μέσα στις οικογένειες ήταν πια η ΣΧΕΣΗ των γονέων, στην οποία τα παιδιά γίνονται πια μάρτυρες και δεν ακούν πια ιστορίες. Ο πατέρας είναι εδώ, ζωντανός, με στοιχεία που επιτρέπουν την δέσμευση ή όχι, την κοντινότητα ή όχι. Εδώ, ξεκινάνε και τα πρώτα οικογενειακά θέματα, καθώς συστηματικά ο πατέρας συμμετέχει ( ή όχι) στην καθημερινότητα της οικογένειας.

Ακόμα ισχύει το παραπάνω σχήμα το οποίο έχει και την παραλλαγή της οικογένειας με την μητέρα να λείπει εξίσου ή πια και παραπάνω ώρες από το σπίτι ώστε να εργαστεί και να φέρει, ισότιμα, τα προς το ζην μέσα στο σπίτι . Σε αυτές τις 2 υποπεριπτώσεις το ζευγάρι των γονέων κλονίζεται κι άλλο και τα παιδιά γίνονται μάρτυρες των επεξεργασιών μεταξύ των δύο σημαντικών μεγάλων για το πώς να τα βγάλουν πέρα.

 

Μέσα στο παραπάνω πλαίσιο, τα διαζύγια και οι αποχωρισμοί αυξήθηκαν και οι πατέρες που ξαναλείπουν λόγω συνθηκών πλήθυναν. Στο κύκλο αυτό, έχουν γίνει πολλές ζυμώσεις για το πώς οι σύζυγοι πλησιάζονται και τιμούν ο ένας τον άλλο. Για το πώς τα παιδιά παίρνουν και από τους δύο και όχι μόνο από την καταγραφή που ο ένας κάνει για τον άλλο.

Πιο συγκεκριμένα, έρευνες έχουν δείξει ότι ο πατέρας λαμβάνει μεγαλύτερο μέρος στην διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού από ότι νομίζουμε.

ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ:

Ο ενεργός πατέρας γίνεται ρυθμιστής συναισθημάτων-κυρίως των αρνητικών συναισθημάτων. Στα αγόρια της νηπιακής ηλικίας, το παιχνίδι με τον πατέρα μπορεί να ρυθμίσει καλύτερα τον θυμό (βασικό συναίσθημα) και την επιθετικότητα του αγοριού, συντελώντας στην αρρενωπή εικόνα του και την υγιή ταύτιση, ενώ στο νήπιο κορίτσι, το παιχνίδι και η συναναστροφή με τον πατέρα του μπορεί να τη βοηθήσει να χτίσει την θηλυκότητά της, καθώς τα κορίτσια μέσα από τα μάτια του πατέρα παίρνουν την τελική τους εικόνα.

Το παιχνίδι του πατέρα και στις δύο περιπτώσεις (αγόρι-κορίτσι) ακολουθεί το παιδί. Ο πατέρας κρατώντας τον ρόλο του (δυνατός, να καθοδηγήσει, να θαυμάσει και να μάθει όρια στο παιδί) συμμετέχει σε ό,τι το παιδί υποδεικνύει. Δεν θέλουμε τα νήπια να παίξουν με τους όρους μας. Θέλουμε εμείς να τα ακολουθήσουμε.

Ο πατέρας εδώ αποτελεί τη βάση του ψυχισμού του νηπίου.

ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ:

Στην ηλικία του δημοτικού, επίσης, ισχύει ότι ακολουθεί ο πατέρας το παιδί, όμως, εδώ  βάζουμε πιο ξεκάθαρους τους κανόνες ενός παιχνιδιού καθώς το παιδί γνωστικά μπορεί να το στηρίξει. 

Εδώ ο ρόλος του πατέρα είναι να διαπαιδαγωγήσει με ειλικρίνεια το παιδί και να το συνδέσει με τον έξω κόσμο. Να του μάθει κοινωνικές έννοιες, οικονομικές έννοιες, να λύσει απορίες.

ΕΦΗΒΕΙΑ:

Στην εφηβεία, ο πατέρας οφείλει να κρατά «αποστάσεις» και να δίνει το προβάδισμα στο έφηβο αγόρι-κορίτσι, αφουγκραζόμενος άλλη μια φορά τις ανάγκες του νεαρού ατόμου που αναπτύσσεται. Στα αγόρια έρχεται η σύγκρουση από το σχήμα ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ-ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, που αφορά κυρίως το έξω από το σπίτι, ενώ στο κορίτσι η σύγκρουση έρχεται από την ανάγκη ο πατέρας να την αναγνωρίσει όχι πια σαν το κοριτσάκι του αλλά σαν ένα μεγαλύτερο άτομο.

 

Ο πατέρας στην επιθετικότητα και τον θυμό μπορεί να ρυθμίσει τις έντονες αντιδράσεις. Μέσω του παιχνιδιού ή της σωματικής δραστηριότητας δίνει ερεθίσματα στο παιδί διαφορετικά της μητέρας που είναι κυρίως λεκτική, μιλάει για τις ανθρώπινες σχέσεις και αναλύει τα συναισθήματα. Ο πατέρας από την άλλη, δημιουργεί, κατασκευάζει, συγκεντρώνει και ανταλλάσσει πιο πρακτικές πληροφορίες.

Ο πατέρας ισορροπεί τον θυμό του παιδιού και κατά συνέπεια την επιθετικότητα, γινόμενος ο ίδιος παράδειγμα σταθερότητας, ηρεμίας και καθοδήγησης. Έτσι, διευκολύνει την ταύτιση μαζί του, παρόλο που υπάρχει εσωτερική σύγκρουση στο μικρό αγόρι.

Στο συναίσθημα της ζήλιας, ο πατέρας μπορεί να εξισσοροπήσει τις ακραίες αντιδράσεις, γιατί η ζήλια είναι ένα σύνθετο συναίσθημα το οποίο αποτελείται από θυμό και επιθυμία. Έτσι, εφόσον έχουμε ρυθμίσει τον θυμό, η επιθυμία μπορει να βγει ξεκάθαρη χωρίς επιθετικότητα.

Παρασκευή, 25 Νοεμβρίου 2016

ΟΡΙΑ στο Sofias Kinderhaus (www.sofiaskinderhaus)



ΘΕΜΑ: ΟΡΙΑ (ΥΠΝΟΣ_ΔΙΑΤΡΟΦΗ_ΚΡΙΣΕΙΣ ΘΥΜΟΥ)


Το θέμα των ορίων είναι ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο στην διαπαιδαγώγηση των νηπίων. Κάτω από την ομπρέλα αυτού του θέματος, οι γονείς εκπαιδεύονται για το πώς μπορούν να διαχειριστούν με φροντίδα και ειλικρινή υπομονή τις κρίσεις θυμού που κορυφώνονται μέχρι τα 3.5-4 έτη, τα πείσματα της διατροφής αλλά και τον ύπνο στο κρεβάτι των γονέων.

Η βάση για όλα τα παραπάνω είναι η στάση των γονέων. Για τη στάση των γονέων θα μιλήσουμε αρχικά και θα συνεχίσουμε στα επιμέρους θέματα.

ΣΤΑΣΗ ΓΟΝΕΩΝ:  Νούμερο 1. Όριο γονέων

Ψυχραιμία, υπομονή και να αντιδράμε στα παιδιά μας πριν το ΚΑΙΡΙΟ ΣΗΜΕΙΟ> σημείο δικής μας έκρηξης. Άρα το πιο βασικό στοιχείο στη στάση γονέων είναι να γνωρίζουμε πότε πρόκειται να ξεπεράσουμε τα δικά μας όρια. Άλλωστε πώς θα διδάξω όρια στα παιδιά μου αν εγώ δεν αναγνωρίζω τα δικά μου όρια;!

                              Νούμερο 2. Ξεκάθαρο πλάνο

Δεύτερο βασικό στοιχείο είναι η κατασκευή ξεκάθαρου πλαισίου κανόνων. Προϋπόθεση  για αυτό είναι η συναίνεση των δύο γονέων στο τι κανόνες υπάρχουν στο σπίτι. Η καθημερινότητα μας οδηγεί στο ότι μπορεί να κατασκευάζονται και να ανασκευάζονται οι κανόνες του σπιτιού πολλές φορές μέσα στη μέρα μας, καθώς το νήπιο (μικρό νήπιο) αλλάζει και μετουσιώνει συνέχεια το εύρος των αντιλήψεών του και τις δυνάμεις του. Έτσι, οι γονείς χρειάζεται να είναι συνέχεια σε λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία (πχ βλεμματική) ώστε να καταφέρουν να χτίσουν ένα καλό δίκτυο κανόνων που τηρούνται ανεξάρτητα από το ποιος μένει με το παιδί.


ΔΙΑΤΡΟΦΗ: στο θέμα της διατροφής τα βασικά σημεία είναι να μην μεταδοθεί στο παιδί ο αβάσιμος φόβος ότι θα μείνει νηστικό ή ότι υπολείπεται στην ανάπτυξή του. Ακόμα και αν οι καμπύλες δεν ικανοποιούν τους γονείς είναι σημαντικό να λάβουν υπόψη τη γνώμη του παιδιάτρου τους. Στην πορεία, είναι σημαντικό να θέσουμε ως στόχο την ανεξαρτησία του παιδιού στην διατροφή. Αυτό σημαίνει ότι από την στιγμή που πρωταρχίζει να τρώει στερεά τροφή (εννοώντας κρέμα) να το αφήσουμε μόνο του. Να πάρει το κουτάλι ακόμα και αν ταΐσει το αυτάκι του..εκείνη τη στιγμή το παιδί μας συντονίζεται οπτικοκινητικά, αναπτύσσει εμπιστοσύνη στον εαυτό του, ανακαλύπτει μυρωδιές και υφές. Στην πορεία, σημαντικό να μπορεί να έχει πρόσβαση στο φαγητό χωρίς να χρειαστεί ενήλικα. Δηλαδή, αν για οποιονδήποτε λόγο το παιδί δεν έχει μπει ακόμα σε σειρά, είναι καλό να έχουμε ώρες μεσημεριανού και βραδυνού, να βλέπει τους ενήλικες, οι οποίοι τρώνε το δικό τους φαγητό και δεν είναι πάνω από άλλο μέλος της οικογένειας.

ΥΠΝΟΣ: Στον ύπνο, επίσης, η αρχή είναι το παν (να κοιμάται πάντα στο κρεβατάκι του, να το μάθουμε να ξεχωρίζει τη μέρα από τη νύχτα, να μην ενδίδουμε στο πρώτο πείσμα). ΑΝ για οποιονδήποτε λόγο το παιδί κάνει πείσματα στον ύπνο, αναρωτηθείτε μόνο, πόσο φυσιολογική ανάγκη είναι να κοιμάται κανείς. Η εκπαίδευση συνήθως είναι λίγες μέρες εώς λίγες εβδομάδες.

1ο βήμα: Συμφωνία και ενημέρωση στο παιδί (δεν θα έρχομαι εγώ-δεν θα έρχεσαι εσύ).

2ο βήμα: Τήρηση ανελλιπώς και από όλους.

3ο βήμα: Μπαίνουμε στη διαδικασία ύπνου πριν χάσει όλες του τις δυνάμεις-ξεκινάμε νωρίτερα, περνάμε χρόνο μαζί του, αναγνωρίζει ότι κάτι αλλάζει εδώ.

4ο βήμα: Στις αφυπνίσεις αρχικά ανταποκρινόμαστε στο 1 λεπτό, 5 λεπτά, 10 λεπτά, μόνο λεκτικά…σε διάστημα λίγων ημερών….

5ο βήμα: Τήρηση των παραπάνω.

ΘΥΜΟΙ: είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε αν ο θυμός του παιδιού μας είναι έκρηξης ή διεκδίκησης. Ο θυμός είναι το πιο γνωστό και χρήσιμο συναίσθημα του παιδιού. Στόχος των γονέων είναι να μην τον ενοχοποιήσουμε γιατί αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ενοχικά σύνδρομα.

Α. Έκρηξη: συνήθως το παιδί υπερβάλλει στις αντιδράσεις του, δεν ακούει τη στιγμή εκείνη, έχει εσωτερικό κίνητρο που μπορεί να είναι κούραση, πόνος, αναστάτωση, κάποια άβολη κατάσταση, μία ταραχή που συναισθάνεται από το περιβάλλον (πχ. Γονείς).

ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ: Επιτρέπουμε την ολοκλήρωση του μοτίβου θυμού. Καταπραΰνουμε με το χάδι και τη σωματική επαφή.  Χωρίς σχόλια τακτοποιούμε-φροντίζουμε για την ανάγκη του παιδιού.

Β. Διεκδίκηση: συνήθως το παιδί κορυφώνει σταδιακά. Δεν φτάνει κατευθείαν στο θυμό, αλλά οι γονείς δεν είναι ακόμα εκπαιδευμένοι να το δουν. Έχει εξωτερικό κίνητρο θυμού, όπως η ζήλια για το αδελφάκι του ή κάποια άλλη κατάσταση που συναισθάνεται ότι το αδικούν (δεν έχει πλήρη επίγνωση της αδικίας).

ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ: Επεμβαίνουμε στον θυμό. Δίνουμε το δίκιο του παιδιού και επαναφέρουμε την «δικαιοσύνη». Όσο πιο νωρίς επέμβουμε τόσο καλύτερα τα αποτελέσματα.