"Είναι σοφός ο γονέας που γνωρίζει το παιδί του" Ουίλιαμ Σέξπηρ

Κυριακή, 19 Φεβρουαρίου 2017

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΦΟΒΙΑ



Κοινωνική φοβία ή Διαταραχή Κοινωνικού Άγχους:

Η Κοινωνική Φοβία (Social Anxiety Disorder, SAD or Social Phobia) εξελίσσεται στους ενήλικες και διαχωρίζεται στην Eιδική Kοινωνική Φοβία και στη Γενική Κοινωνική Φοβία. Όμως, υπάρχουν στοιχεία που μπορεί κανείς να τα διακρίνει από την παιδική και εφηβική ηλικία, ή ακόμα και νωρίτερα από την νηπιακή ηλικία. Στόχος μας είναι να διερευνήσουμε τα βασικά σημεία που ένα νήπιο, παιδί και έφηβος μπορεί να εμφανίσει νωρίς και να σχετίζονται με την εν λόγω φοβία.

Πιο  συγκεκριμένα, η Ειδική Κοινωνική Φοβία είναι η άβολη διάθεση την οποία έχουμε σε  περιπτώσεις που καλούμαστε  να εκτεθούμε μπροστά σε κοινό. Η πιο συχνή μορφή της Ε.Κ.Φ. είναι να διστάζει και να αποφεύγει τελικά κάποιος να κάνει μία ομιλία ή να του πάρουν μία συνέντευξη. Τα βασικά συναισθήματα είναι να  νιώθει ανασφάλεια, άβολα, έντονο στρες και να έχει διάθεση να αποφύγει μία αντίστοιχη κατάσταση.

Συνήθως, ένα νήπιο μπορεί να παρουσιάσει την λεγόμενη αιδώ ή συστολή (πχ. σε ένα ποιήμα ή σε ένα θεατρικό του σχολείου) και ΔΕΝ είναι προπομπός της παραπάνω φοβίας. Στην περίπτωση, όμως, που το νήπιο είναι γενικότερα κλειστό και αποφεύγει την επαφή με τους συνομηλίκους ή και τους μεγαλύτερους, που νιώθει πιο άνετα με μικρότερα παιδιά ή που μπορεί να αποφεύγει το συστηματικό παιχνίδι που πρέπει να καταλαμβάνει κάποιον ρόλο, τότε αρχίζουμε να σκεφτόμαστε μήπως το νήπιο εξελίξει κάποια φοβία. Στην νηπιακή ηλικία είναι σχετικά εύκολο να ανατραπεί το παραπάνω, δεδομένου ότι δεν έχει εγκατασταθεί κάποια χρόνια κατάσταση και τα νήπια είναι δεκτικά σε αλλαγές. Εδώ, ως αλλαγή ορίζουμε την προσεκτική και με σεβασμό στο νήπιο παρέμβαση που θα επιτρέψει στο νήπιο να συμμετέχει με χαρά σε παραπάνω δραστηριότητες. Προσοχή! Το ζητούμενο είναι να γίνει το  νήπιο πιο άρτιο κοινωνικά και όχι να εντάσσεται οπωσδήποτε σε πολυπληθείς ομάδες.

Το παιδί μπορεί να μας δώσει στοιχεία Ε.Κ.Φ. όταν κάποια στιγμή μέσα στο δημοτικό ξεκινήσει να ντρέπεται μπροστά σε ομάδες, πχ. να σηκώσει το χέρι του, να πει το ποίημα του, να παίξει στο άθλημά του. Μπορεί το παραπάνω να πυροδοτηθεί από κάποια αλλαγή (τραυματική, πχ μετακόμιση) ή απογοήτευση (μία ήττα, ένα διαζύγιο γονέων κτλ) που έχει προηγηθεί (σε χρονικό βάθος μέχρι και 2 έτη πίσω). Το παιδί μπορεί να αναπτύξει σταδιακά Ε.Κ.Φ. χωρίς να το καταλάβουμε. Οι γονείς καλό είναι να είμαστε σε εγρήγορση ώστε σε  μία έντονη δυσαρέσκεια του παιδιού μας σε κάτι από τα παραπάνω να μπορούμε να συνδράμουμε ώστε να απαλύνουμε τα συμπτώματα και να σταματήσουμε ενδεχομένως την εγκατάσταση της φοβίας.

Ο έφηβος, μπορεί ακαριαία (και πάλι είναι αναγκαίο ένα ερέθισμα ως πυροδότηση) να εμφανίσει την παραπάνω φοβία. Συνήθως, προετοιμάζεται από νεαρότερη ηλικία χωρίς να γίνει αντιληπτό και για αυτόν τον λόγο φαίνεται σαν να γίνεται ακαριαία στην εφηβεία. Στην ηλικία αυτή είναι δυσκολότερο να αναστραφεί η κατάσταση. Όμως, με σωστούς χειρισμούς από τους γονείς και με βραχεία ψυχοθεραπεία, ο έφηβος μπορεί να ανακουφιστεί.

Η Γενική Κοινωνική Φοβία είναι μία γενική κατάσταση φόβου και αποφυγής σε ό,τι αφορά το κοινωνικό σύνολο. Κάποιες έρευνες έχουν σχετίσει την Γ.Κ.Φ. με την παράνοια, δεδομένου ότι το άτομο θεωρεί ότι όλοι τον παρατηρούν, τον σχολιάζουν, καταλαβαίνουν το άγχος του και βλέπουν τις αδυναμίες του. Το άτομο που υποφέρει από τη Γ.Κ.Φ. δεν μπορεί να «απαλλαχτεί» εύκολα από αυτήν, παρά μόνο αν γίνει συστηματική και χρόνια ψυχοθεραπεία. Η Γ.Κ.Φ. όμως, κλείνει τον άνθρωπο στο σπίτι, στον εαυτό του και συνήθως πολύ δύσκολα ζητάει ή δέχεται βοήθεια. Η Γ.Κ.Φ. μπορεί να είναι μία μετεξέλιξη της Ε.Κ.Φ. και παρουσιάζεται συντριπτικά στους ενήλικες και όχι σε νεαρότερες ηλικίες!

 

 

Κυριακή, 5 Φεβρουαρίου 2017

ΣΕΙΡΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ στην ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

   

                                                           ΣΕΙΡΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ και πώς επηρεάζει
Θέμα ρόλου ή σειράς οι συμπεριφορές των παιδιών μας;

Σειρά ερευνών δείχνουν ότι τα παιδιά που γεννιούνται πρώτα, δεύτερα και τρίτα έχουν κοινά χαρακτηριστικά ανεξάρτητα από τον ρόλο που κρατούν στην οικογένεια. Έτσι, ακόμα και αν κάποιο παιδί διατηρεί τον ρόλο του καλού παιδιού ή του μαύρου πρόβατου ή του παιδιού συντρόφου κτλ (βλέπε παρουσίαση «Ρόλοι Παιδιών»), η σειρά γέννησης  και η σχέση του με το ή τα αδέλφια του μπορεί να επηρεάσει όλη τη μετέπειτα ζωή του.

Πιο συγκεκριμένα,

Τα πρωτότοκα παιδιά (ή λειτουργικά πρωτότοκα): συνήθως παρουσιάζονται

υπεύθυνα, ενήμερα για τα θέματα της οικογένειας, απαντούν θετικά στις προσδοκίες των γονέων τους, προχωράνε στη ζωή τους με βάση την πεπατημένη, μπορούν να διοικήσουν ομάδες και να έχουν πολλές ευθύνες ταυτόχρονα.

Βιώνουν έντονο άγχος και είναι επιρρεπή στις απογοητεύσεις και τα μπλοκαρίσματα. Πιθανόν από τους χειρισμούς που γίνονται όταν έρχεται το 2ο παιδί, τα πρωτότοκα νιώθουν εύκολα αδικημένα και στεναχωριούνται βαθιά. Είναι επιρρεπή στις συγκρίσεις.

Σπάνια τα παιδιά αυτά απομακρύνονται ουσιαστικά από τους γονείς τους και είναι συνήθως η ζωή τους δομημένη ώστε να γίνονται βοηθητικά.

Μπορούν να κάνουν εύκολα επαγγέλματα διοικητικά και οργανωτικά.

Τα δευτερότοκα παιδιά:

είναι γλυκά και ευγενικά, έχουν γοητεία και συνήθως κερδίζουν τους πάντες. Είναι ευπροσάρμοστα χωρίς να κάνουν προσπάθεια. Περιμένουν εύκολα τη σειρά τους και αντέχουν τη ματαίωση, ανταποκρίνονται στην πίεση καλά και αντέχουν στις αλλαγές.

Στην περίπτωση που γίνουν sandwich ανεβαίνουν τα επίπεδα στρες και νιώθουν παραγκωνισμένα. Αν δεν γίνει σωστά η μετάβαση της αλλαγής σειράς μέσα στην οικογένεια μπορεί να χάσουν όλα τα οφέλη της σειράς γέννησής τους και να νιώσουν αδικημένα και παραμελημένα.

Συνήθως είναι τα παιδιά που μπορούν να πηγαίνουν καλά τόσο με τα μεγαλύτερα όσο και με τα μικρότερα παιδιά. Η ψυχική τους πίεση είναι μεγάλη, αλλά αν παραμείνουν τα «μικρά» της οικογένειας είναι εύκολο να διοχετεύσουν σε δημιουργικές ασχολίες και καινοτομίες την ενέργειά τους.

Συνήθως είναι ικανά σε επαγγέλματα μάρκετινγκ και προώθησης.

Τα τρίτα παιδιά:

είναι συνήθως ευέλικτα και νιώθουν παραγκωνισμένα, χωρίς να ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για αυτό. Πιο σημαντικά είναι τα αδέλφια τους και όχι οι ενήλικές. Έχουν διάθεση να διαφοροποιούνται από τις ομάδες και να είναι ιδιαίτερα μέσω κάποιας ικανότητας.

Δεν έχουν ιδιαίτερο άγχος σε σχέση με τα πρωτότοκα ή τα δευτερότοκα παιδιά.

 Μπορούν να αναλάβουν ρόλους επαγγελματικούς που να περιέχουν καινοτομίες και αλλαγές. Γίνονται καλοί έμποροι με ιδέες ή ανυπόμονοι άνθρωποι της δράσης.

 

Τα παραπάνω είναι απλή περιγραφή κάποιων χαρακτηριστικών.

Το πιο σημαντικό από όλα είναι ο τρόπος που οι γονείς αφήνουν τον συνδυασμό μεταξύ των αδελφών και με τους ίδιους.

Η βάση για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών μας ανεξάρτητα από τη σειρά γέννησης είναι :

·        Η αποδοχή του κάθε παιδιού.

·        Η αναγνώριση από τον γονέα πώς το παιδί μπορεί να πιέζεται από την συνύπαρξη με τα αδέλφια. Η φυσική τάση των παιδιών είναι να θέλουν σε αποκλειστικότητα τους γονείς, τα παιχνίδια κτλ. οι γονείς οφείλουμε να διευκολύνουμε τα παιδιά από τον εγωκεντρισμό τους να περάσουν στο ευεργετικό μοίρασμα που να περιέχει μέσα την απόλαυση της παρέας από τα αδέλφια. Αυτό σημαίνει ότι οι ίδιοι γινόμαστε κοινωνοί του μοιράσματος. Τα μαθαίνουμε να περιμένουν τη σειρά τους, να χαίρονται με την επιτυχία του άλλου, να διδάσκονται μέσα από συναισθήματα, όπως η πίεση και η ζήλια.

 

ΜΥΣΤΙΚΑ για να αποφύγουμε το αίσθημα κατωτερότητας:

Το πιο σημαντικό είναι να αποφεύγουμε την αποδοχή με όρους, την σύγκριση, το να είμαστε υπερπροστατευτικοί.

1.      Αποδοχή άνευ όρων (όχι άνευ ορίων): προωθεί την ελευθερία σκέψης και την γερή αυτοεκτίμηση. Η προσπάθεια να ανταμείβεται ώστε το παιδί να μπορεί να έχει κίνητρα να προχωράει και να βάζει στόχους.

2.      Η σύγκριση έχει να γίνεται μόνο ενδοατομικά: πχ. το κατάφερες χθες, είμαι σίγουρη ότι θα το καταφέρεις και σήμερα. Και όχι μεταξύ αδελφών: πχ. η Μαρία είναι πιο συγκεντρωμένη, εσύ ολόκληρη γυναίκα και τι κατάλαβες…

3.      Να μην υπερπροστατεύουμε: τα παιδιά μας δεν πρέπει να χάνουν ευκαιρία να γίνονται χρήσιμα μέλη στην ομάδα τους (ξεκινώντας από την οικογένεια). Έτσι αυτοπραγματώνονται.

4.      Η ενθάρρυνση: εκ μέρους μας τα βοηθά στην ψυχική και γνωστική τους ανάπτυξη. Μιλώντας για τα προτερήματα και την προσπάθεια τα παιδιά μας μαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους με συμπάθεια και να μπορούν να αναγνωρίζουν τις δυνατότητές τους.

5.      Η αίσθηση της ανεξαρτησίας: τα παιδιά να κάνουν μόνα τους όσα μπορούν να κάνουν.

6.      Διδασκαλία και εκπαίδευση: ας γίνουμε τα role models για τα παιδιά μας. Έτσι χτίζουμε την ασφαλή εμπιστοσύνη μεταξύ μας.

 

 

Κυριακή, 15 Ιανουαρίου 2017

ΘΕΜΑ: ΑΓΑΠΗ vs ΘΥΜΟΣ (ισχύει;;)


«…Κοιτάω τα μάτια του και βλέπω τον κόσμο του…»

Πώς η αγάπη μπορεί να μας ανοίξει την πόρτα στο να βιώσουμε και τα υπόλοιπα συναισθήματα ουσιαστικά, είναι συχνά θέμα ομιλιών. Όμως ας δούμε την έμπρακτη αγάπη μέσω του βιώματος όλων των συναισθημάτων.
Χρόνια τώρα μελετάμε οι ειδικοί τον θυμό. Αναρωτιόμαστε γιατί θυμώνουν οι άνθρωποι, πώς θα διαχειριστούμε τον θυμό, τι είναι θυμός, αν αντιβαίνει την αγάπη κοκ.
Ο θυμός είναι ένα παρεξηγημένο συναίσθημα. Ακόμα και η ετυμολογία του έρχεται σε αντίθεση με τον ορισμό του.
Ετυμολογικά ο Θυμός: οργή, καρδιά, ψυχή, επιθυμία, ζωή. Ξεκινάει από το ρήμα θύω à έχω ορμήà θύελλα. (https://en.wiktionary.org/wiki/%CE%B8%CF%85%CE%BC%CF%8C%CF%82)
Ορισμός σε σύγχρονα λεξικά: έντονη δυσαρέσκεια που εκφράζεται επιθετικά.
Από την άλλη η αγάπη έχει  πολλούς ορισμούς γιατί έχει πολλά είδη, πχ. γονική αγάπη, συντροφική αγάπη, αγάπη για τον εαυτό κτλ. η αγάπη είναι ο έρωτας, η επιθυμία ζωής.
Αν δούμε καλύτερα το παραπάνω, είναι ένας κύκλος.
Η ορμή μου για ζωή με οδηγεί σε επιθυμία ζωής.
Πράγματι, έχει φανεί ότι η καταπιεσμένη ορμή ζωής, ο καταπιεσμένος θυμός οδηγεί σε καταθλιπτικά επεισόδια. Όταν ο θυμός καταφέρει να βρει διέξοδο, τότε μπορούμε να λυτρωθούμε από δυσλειτουργίες.
Ας τονίσουμε ότι δεν εννοούμε την ακραία έκφραση του θυμού που είναι η οργή, η ο μόνιμα θυμωμένος άνθρωπος.
Λειτουργίες θυμού:

·        Λειτουργεί σαν «αποσυμπιεστικό» στον ψυχισμό ενηλίκων και παιδιών.

·        Δίνει ώθηση στο κίνητρο.

·        Συνδυασμένος με άλλα βασικά συναισθήματα οδηγεί σε νέα συνδυαστικά συναισθήματα.

·        Δίνει εγρήγορση.

·        Ενημερώνει για τα όριά μας.

·        Ενημερώνει για τις ανάγκες μας και τις αντοχές μας.

·        Είναι ένα σήμα κινδύνου.

·        Είναι ένα σήμα γνώσης εαυτού.

Θέλει δύναμη να θυμώσει κανείς. Ο αφορισμός του Αριστοτέλη : Ο καθένας μπορεί να θυμώσει, είναι εύκολο. Αλλά να θυμώσεις με το σωστό άνθρωπο, στο σωστό βαθμό, για το σωστό λόγο, τη σωστή στιγμή και με το σωστό τρόπο, αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο.
 
Μας δείχνει ότι δεν είναι εύκολο να κάνει κανείς σωστή χρήση του θυμού.
Αν κανείς δει αρχαία γνωμικά θα παρατηρήσει ότι η λέξη θυμός δεν χρησιμοποιείται. Στη θέση της υπάρχει η οργή.
Ας μην αφορίσουμε, λοιπόν, ένα από τα 6 βασικά συναισθήματα (χαρά, λύπη, φόβος, έκπληξη, απέχθεια-αηδία).

Καταπιεσμένος θυμός, τι προκαλεί:
Ξεκινάμε πάλι με ένα ρητό του Άγγλου ποιητή Dryden:
Να φοβάσαι την οργή του υπομονετικού ανθρώπου.

Η αλήθεια είναι ότι συχνά το «καλό παιδί» που δεν θυμώνει και συνήθως είναι συγκαταβατικό κτλ. κάνει εκρήξεις που δεν μπορούν να μαζευτούν εύκολα.

Ο καταπιεσμένος θυμός μπορεί να οδηγήσει σε χάσιμο ορίων και αναγκών, οπότε ο άνθρωπος οδηγείται σε μία διπλή εικόνα εαυτού. Την εσωτερική (δεν έχει γαλήνη και ισορροπία γνωρίζοντας ότι δεν εκφράζει επιθυμίες, στόχους κτλ) και την εξωτερική (το συνεργάσιμο και συμπαθές άτομο κτλ) που δίνει ικανοποίηση στους άλλους και όσο ικανοποιεί τους άλλους τόσο δεν ικανοποιεί τον εαυτό του.

                  Καταπιεσμένος θυμός

Καταπιεσμένος θυμός--> χάσιμο ορίων και επιθυμιών--> αρεστή εικόνα στους Άλλους, όχι στον Εαυτό-->Απομάκρυνση από τα βασικά συναισθήματα-->Οργή που ξεσπά (ενοχές)

  

Με το παραπάνω σχήμα φαίνεται η πορεία του καταπιεσμένου θυμού.

Φυσικά υπάρχει και το άλλο άκρο.


Θυμός χωρίς όρια (ενοχές)-->μικρή ανοχή στην ματαίωση-->απομάκρυνση από κίνητρα-->οι Άλλοι αποδομούν την εικόνα μου--> χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Η χρυσή τομή στα παραπάνω έρχεται όταν οι  κρίσεις θυμού (ή το πείσμα) που κάνουν από νωρίς στη ζωή μας την εμφάνισή τους διαχειριστούν σωστά.

Τα 6 βασικά συναισθήματα με τα οποία γεννιέται ο άνθρωπος είναι η χαρά, λύπη, φόβος, θυμός, αηδία, έκπληξη.

Αν το σκεφτείτε συνήθως σε όλα τα παραπάνω συναισθήματα πλην του θυμού, επιτρέπουμε το παιδί να εξελίξει το τι αισθάνεται. Γιατί όχι όμως στον θυμό;;

Ο θυμός είναι έντονα ενοχοποιημένος, ξεκινώντας κυρίως από τον χώρο των μεγάλων. Γονείς που θύμωναν ή τους θύμωσαν. Θυμοί που δόθηκαν σαν κακό παράδειγμα, θυμοί χωρίς κατεύθυνση κοκ καθορίζουν την ασυνείδητη καταγραφή μας για το τι σημαίνει θυμός.

Όμως, τα παιδιά για να εξελιχθούν οφείλουν να θυμώσουν. Όταν ένα παιδί θυμώνει συνήθως έχει δίκιο. Αν μπορέσουμε να αφουγκραστούμε το δίκιο του, σημαίνει ότι μπορώ να καθοδηγήσω σωστά το παιδί μου.  

1ο  βήμα:

Σε κρίση θυμού του παιδιού μας, χωρίς χαρακτηρισμούς, χωρίς εννοείται σωματική τιμωρία, αφήνω το παιδί να ολοκληρώσει το tantrum θυμού. Εκείνη τη στιγμή της έξαρσης, το παιδί δεν ακούει, δεν βλέπει οι αισθήσεις έχουν αλλοιωθεί. Ακόμα και το άγγιγμα θα μπορούσε να το πονέσει.

Σημαντική πηγή ηρεμίας, μόνο η φωνή μας η οποία είναι ήρεμη, όχι ψυχρή, όχι έντονη. Είναι χάδι για να ηρεμήσει το ξέσπασμα. Μέσα το λεκτικό μήνυμα κρύβει ανιδιοτέλεια και όχι το πώς εγώ αισθάνομαι, ενώ το παιδί μου είναι τόσο πιεσμένο. Ούτε ο χρόνος, ούτε το αν είμαστε σε εξωτερικό χώρο μας ενδιαφέρει. Εκείνη τη στιγμή μας ενδιαφέρει να πλέξουμε ένα γερό σχοινί επικοινωνίας.

2ο βήμα:

Όταν το παιδί ηρεμήσει τότε μπορώ να το φέρω πιο κοντά μου και να μιλήσουμε, να αγκαλιαστούμε, να χτίσουμε κανόνες σαν φράγμα στην οργή.

·        Δεν ενοχοποιώ.

·        Δεν χαρακτηρίζω.

·        Δεν χτυπώ.

·        Δεν διατάζω.

·        Δείχνω θέληση να καθοδηγήσω.

·        Δείχνω κατανόηση.

·        Δείχνω έμπρακτα την αγάπη μου.


Έτσι αποφεύγω τα διπλά μηνύματα. Δηλαδή, τα μηνύματα που ενώ έχω παραβιάσει (πχ χτυπήσει) το παιδί μου του λέω πόσο το αγαπώ.!!!

3ο βήμα:

Βάζω τον θυμό σαν δείκτη για κάτι που το παιδί ζητάει, έχει ανάγκη. Προσοχή στις ερμηνείες.







Ένα παιδί που χτυπιέται στον διάδρομο του super-market δεν έχει ανάγκη το ένα επιπλέον παιχνιδάκι. Συνήθως, όταν το έχουν ανάγκη δεν χτυπιούνται. Όταν χτυπιούνται, έχουν ανάγκη την υπενθύμιση του κανόνα (υπάρχει κανόνας ή το παιδί προσπαθεί να τον ανακαλύψει μόνο του;), έχουν ανάγκη την προσοχή μας (μήπως σέρνω καρότσι και παιδί, μιλώντας ταυτόχρονα και στο τηλέφωνο;;), έχουν κουραστεί (μετά από σχολείο και δραστηριότητα, «πεταχτήκαμε» στο super market?).

Λένε ότι το οργισμένο μυαλό τα λόγια ημερεύουν (Αισχύλος). Οργής νοσούσης εισίν ιατροί λόγοι.

Κυριακή, 11 Δεκεμβρίου 2016

O ρόλος του Πατέρα



Ο ρόλος του πατέρα ως ρυθμιστής έντονων συναισθημάτων μέσα στην οικογένεια.


Είναι σημαντικό να ξεκινήσουμε την σημερινή μας συνάντηση ορίζοντας την οικογένεια. Για καλύτερη επικοινωνία μεταξύ μας, ως οικογένεια θα λάβουμε όλα τα μέλη που συμμετέχουν στο μεγάλωμα των παιδιών (βασικοί γονείς) και τα ίδια τα παιδιά. Ανεξάρτητα από το αν υπάρχει διαζύγιο ή όχι, ή αν ο πατέρας κατοικεί-δουλεύει σε άλλη χώρα-περιοχή, θεωρούμε πολύ σημαντικό να εννοούμε Οικογένεια και τους 2 ενήλικες που εμπλέκονται.

Το παραπάνω πηγάζει από την ανάγκη να δώσουμε ζωντανό τον ρόλο του πατέρα. Ο πατέρας ως ρόλος έχει περάσει από πολλές δοκιμασίες, κυρίως στην Ελλάδα. Βασικές παραδοσιακές γραμμές αλλά και πεποιθήσεις έχουν αλλάξει, οπότε και ο επανακαθορισμός είναι σημαντικός να γίνει.

Κάποτε, ο πατέρας στην Ελλάδα ήταν παρών  στο σπίτι μέσω αξιών και ανδραγαθημάτων-ο πατέρας που έπεσε στον πόλεμο, που βρίσκεται στα καράβια, που είναι στα ξένα και στέλνει χρήματα. Ο ρόλος έμεινε ζωντανός μέσω της φροντίδας που το ανδραγάθημα και ο λόγος απουσίας (να στείλει χρήματα, να στηρίξει) υποδείκνυαν. Βασικό στοιχείο για να πετύχει το παραπάνω, ήταν ο τρόπος που η μητέρα κρατούσε ζωντανή τη θέση του πατέρα στο σπίτι. Μιλούσε για εκείνον με σεβασμό, αγάπη και αναγνώριση. Ήταν εκεί χωρίς να είναι. Υπήρχε η καρέκλα του, η θέση του.

Στην πορεία, τα ζευγάρια δεν είχαν τόσους αποχωρισμούς, δεδομένου ότι άλλαξαν οι κοινωνικές και όχι μόνο συνθήκες. Ο πατέρας μπήκε μέσα στο σπίτι, οι ανάγκες δεν ήταν τόσο επιτακτικες, και έτσι άρχισε η οικογένεια να συσπειρώνεται κυρίως γύρω από τους δύο γονείς.

Μέσα στα χρόνια, το ζευγάρι ισχυροποιήθηκε, δόθηκαν και πάλι κάποιοι παραδοσιακοί ρόλοι, όπως το ότι η μητέρα έμενε κυρίως στο σπίτι, στο μεγάλωμα των παιδιών και στις δουλειές του σπιτιού, ενώ ο πατέρας έλειπε αρκετές ώρες και πάλι για να φέρει τα προς τα ζην και να οδηγήσει την οικογένειά του σε ολοένα και καλύτερες συνθήκες –κοινωνικές & οικονομικές.

Βασικό στοιχείο που αναδύθηκε μέσα στις οικογένειες ήταν πια η ΣΧΕΣΗ των γονέων, στην οποία τα παιδιά γίνονται πια μάρτυρες και δεν ακούν πια ιστορίες. Ο πατέρας είναι εδώ, ζωντανός, με στοιχεία που επιτρέπουν την δέσμευση ή όχι, την κοντινότητα ή όχι. Εδώ, ξεκινάνε και τα πρώτα οικογενειακά θέματα, καθώς συστηματικά ο πατέρας συμμετέχει ( ή όχι) στην καθημερινότητα της οικογένειας.

Ακόμα ισχύει το παραπάνω σχήμα το οποίο έχει και την παραλλαγή της οικογένειας με την μητέρα να λείπει εξίσου ή πια και παραπάνω ώρες από το σπίτι ώστε να εργαστεί και να φέρει, ισότιμα, τα προς το ζην μέσα στο σπίτι . Σε αυτές τις 2 υποπεριπτώσεις το ζευγάρι των γονέων κλονίζεται κι άλλο και τα παιδιά γίνονται μάρτυρες των επεξεργασιών μεταξύ των δύο σημαντικών μεγάλων για το πώς να τα βγάλουν πέρα.

 

Μέσα στο παραπάνω πλαίσιο, τα διαζύγια και οι αποχωρισμοί αυξήθηκαν και οι πατέρες που ξαναλείπουν λόγω συνθηκών πλήθυναν. Στο κύκλο αυτό, έχουν γίνει πολλές ζυμώσεις για το πώς οι σύζυγοι πλησιάζονται και τιμούν ο ένας τον άλλο. Για το πώς τα παιδιά παίρνουν και από τους δύο και όχι μόνο από την καταγραφή που ο ένας κάνει για τον άλλο.

Πιο συγκεκριμένα, έρευνες έχουν δείξει ότι ο πατέρας λαμβάνει μεγαλύτερο μέρος στην διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού από ότι νομίζουμε.

ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ:

Ο ενεργός πατέρας γίνεται ρυθμιστής συναισθημάτων-κυρίως των αρνητικών συναισθημάτων. Στα αγόρια της νηπιακής ηλικίας, το παιχνίδι με τον πατέρα μπορεί να ρυθμίσει καλύτερα τον θυμό (βασικό συναίσθημα) και την επιθετικότητα του αγοριού, συντελώντας στην αρρενωπή εικόνα του και την υγιή ταύτιση, ενώ στο νήπιο κορίτσι, το παιχνίδι και η συναναστροφή με τον πατέρα του μπορεί να τη βοηθήσει να χτίσει την θηλυκότητά της, καθώς τα κορίτσια μέσα από τα μάτια του πατέρα παίρνουν την τελική τους εικόνα.

Το παιχνίδι του πατέρα και στις δύο περιπτώσεις (αγόρι-κορίτσι) ακολουθεί το παιδί. Ο πατέρας κρατώντας τον ρόλο του (δυνατός, να καθοδηγήσει, να θαυμάσει και να μάθει όρια στο παιδί) συμμετέχει σε ό,τι το παιδί υποδεικνύει. Δεν θέλουμε τα νήπια να παίξουν με τους όρους μας. Θέλουμε εμείς να τα ακολουθήσουμε.

Ο πατέρας εδώ αποτελεί τη βάση του ψυχισμού του νηπίου.

ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ:

Στην ηλικία του δημοτικού, επίσης, ισχύει ότι ακολουθεί ο πατέρας το παιδί, όμως, εδώ  βάζουμε πιο ξεκάθαρους τους κανόνες ενός παιχνιδιού καθώς το παιδί γνωστικά μπορεί να το στηρίξει. 

Εδώ ο ρόλος του πατέρα είναι να διαπαιδαγωγήσει με ειλικρίνεια το παιδί και να το συνδέσει με τον έξω κόσμο. Να του μάθει κοινωνικές έννοιες, οικονομικές έννοιες, να λύσει απορίες.

ΕΦΗΒΕΙΑ:

Στην εφηβεία, ο πατέρας οφείλει να κρατά «αποστάσεις» και να δίνει το προβάδισμα στο έφηβο αγόρι-κορίτσι, αφουγκραζόμενος άλλη μια φορά τις ανάγκες του νεαρού ατόμου που αναπτύσσεται. Στα αγόρια έρχεται η σύγκρουση από το σχήμα ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ-ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, που αφορά κυρίως το έξω από το σπίτι, ενώ στο κορίτσι η σύγκρουση έρχεται από την ανάγκη ο πατέρας να την αναγνωρίσει όχι πια σαν το κοριτσάκι του αλλά σαν ένα μεγαλύτερο άτομο.

 

Ο πατέρας στην επιθετικότητα και τον θυμό μπορεί να ρυθμίσει τις έντονες αντιδράσεις. Μέσω του παιχνιδιού ή της σωματικής δραστηριότητας δίνει ερεθίσματα στο παιδί διαφορετικά της μητέρας που είναι κυρίως λεκτική, μιλάει για τις ανθρώπινες σχέσεις και αναλύει τα συναισθήματα. Ο πατέρας από την άλλη, δημιουργεί, κατασκευάζει, συγκεντρώνει και ανταλλάσσει πιο πρακτικές πληροφορίες.

Ο πατέρας ισορροπεί τον θυμό του παιδιού και κατά συνέπεια την επιθετικότητα, γινόμενος ο ίδιος παράδειγμα σταθερότητας, ηρεμίας και καθοδήγησης. Έτσι, διευκολύνει την ταύτιση μαζί του, παρόλο που υπάρχει εσωτερική σύγκρουση στο μικρό αγόρι.

Στο συναίσθημα της ζήλιας, ο πατέρας μπορεί να εξισσοροπήσει τις ακραίες αντιδράσεις, γιατί η ζήλια είναι ένα σύνθετο συναίσθημα το οποίο αποτελείται από θυμό και επιθυμία. Έτσι, εφόσον έχουμε ρυθμίσει τον θυμό, η επιθυμία μπορει να βγει ξεκάθαρη χωρίς επιθετικότητα.

Παρασκευή, 25 Νοεμβρίου 2016

ΟΡΙΑ στο Sofias Kinderhaus (www.sofiaskinderhaus)



ΘΕΜΑ: ΟΡΙΑ (ΥΠΝΟΣ_ΔΙΑΤΡΟΦΗ_ΚΡΙΣΕΙΣ ΘΥΜΟΥ)


Το θέμα των ορίων είναι ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο στην διαπαιδαγώγηση των νηπίων. Κάτω από την ομπρέλα αυτού του θέματος, οι γονείς εκπαιδεύονται για το πώς μπορούν να διαχειριστούν με φροντίδα και ειλικρινή υπομονή τις κρίσεις θυμού που κορυφώνονται μέχρι τα 3.5-4 έτη, τα πείσματα της διατροφής αλλά και τον ύπνο στο κρεβάτι των γονέων.

Η βάση για όλα τα παραπάνω είναι η στάση των γονέων. Για τη στάση των γονέων θα μιλήσουμε αρχικά και θα συνεχίσουμε στα επιμέρους θέματα.

ΣΤΑΣΗ ΓΟΝΕΩΝ:  Νούμερο 1. Όριο γονέων

Ψυχραιμία, υπομονή και να αντιδράμε στα παιδιά μας πριν το ΚΑΙΡΙΟ ΣΗΜΕΙΟ> σημείο δικής μας έκρηξης. Άρα το πιο βασικό στοιχείο στη στάση γονέων είναι να γνωρίζουμε πότε πρόκειται να ξεπεράσουμε τα δικά μας όρια. Άλλωστε πώς θα διδάξω όρια στα παιδιά μου αν εγώ δεν αναγνωρίζω τα δικά μου όρια;!

                              Νούμερο 2. Ξεκάθαρο πλάνο

Δεύτερο βασικό στοιχείο είναι η κατασκευή ξεκάθαρου πλαισίου κανόνων. Προϋπόθεση  για αυτό είναι η συναίνεση των δύο γονέων στο τι κανόνες υπάρχουν στο σπίτι. Η καθημερινότητα μας οδηγεί στο ότι μπορεί να κατασκευάζονται και να ανασκευάζονται οι κανόνες του σπιτιού πολλές φορές μέσα στη μέρα μας, καθώς το νήπιο (μικρό νήπιο) αλλάζει και μετουσιώνει συνέχεια το εύρος των αντιλήψεών του και τις δυνάμεις του. Έτσι, οι γονείς χρειάζεται να είναι συνέχεια σε λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία (πχ βλεμματική) ώστε να καταφέρουν να χτίσουν ένα καλό δίκτυο κανόνων που τηρούνται ανεξάρτητα από το ποιος μένει με το παιδί.


ΔΙΑΤΡΟΦΗ: στο θέμα της διατροφής τα βασικά σημεία είναι να μην μεταδοθεί στο παιδί ο αβάσιμος φόβος ότι θα μείνει νηστικό ή ότι υπολείπεται στην ανάπτυξή του. Ακόμα και αν οι καμπύλες δεν ικανοποιούν τους γονείς είναι σημαντικό να λάβουν υπόψη τη γνώμη του παιδιάτρου τους. Στην πορεία, είναι σημαντικό να θέσουμε ως στόχο την ανεξαρτησία του παιδιού στην διατροφή. Αυτό σημαίνει ότι από την στιγμή που πρωταρχίζει να τρώει στερεά τροφή (εννοώντας κρέμα) να το αφήσουμε μόνο του. Να πάρει το κουτάλι ακόμα και αν ταΐσει το αυτάκι του..εκείνη τη στιγμή το παιδί μας συντονίζεται οπτικοκινητικά, αναπτύσσει εμπιστοσύνη στον εαυτό του, ανακαλύπτει μυρωδιές και υφές. Στην πορεία, σημαντικό να μπορεί να έχει πρόσβαση στο φαγητό χωρίς να χρειαστεί ενήλικα. Δηλαδή, αν για οποιονδήποτε λόγο το παιδί δεν έχει μπει ακόμα σε σειρά, είναι καλό να έχουμε ώρες μεσημεριανού και βραδυνού, να βλέπει τους ενήλικες, οι οποίοι τρώνε το δικό τους φαγητό και δεν είναι πάνω από άλλο μέλος της οικογένειας.

ΥΠΝΟΣ: Στον ύπνο, επίσης, η αρχή είναι το παν (να κοιμάται πάντα στο κρεβατάκι του, να το μάθουμε να ξεχωρίζει τη μέρα από τη νύχτα, να μην ενδίδουμε στο πρώτο πείσμα). ΑΝ για οποιονδήποτε λόγο το παιδί κάνει πείσματα στον ύπνο, αναρωτηθείτε μόνο, πόσο φυσιολογική ανάγκη είναι να κοιμάται κανείς. Η εκπαίδευση συνήθως είναι λίγες μέρες εώς λίγες εβδομάδες.

1ο βήμα: Συμφωνία και ενημέρωση στο παιδί (δεν θα έρχομαι εγώ-δεν θα έρχεσαι εσύ).

2ο βήμα: Τήρηση ανελλιπώς και από όλους.

3ο βήμα: Μπαίνουμε στη διαδικασία ύπνου πριν χάσει όλες του τις δυνάμεις-ξεκινάμε νωρίτερα, περνάμε χρόνο μαζί του, αναγνωρίζει ότι κάτι αλλάζει εδώ.

4ο βήμα: Στις αφυπνίσεις αρχικά ανταποκρινόμαστε στο 1 λεπτό, 5 λεπτά, 10 λεπτά, μόνο λεκτικά…σε διάστημα λίγων ημερών….

5ο βήμα: Τήρηση των παραπάνω.

ΘΥΜΟΙ: είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε αν ο θυμός του παιδιού μας είναι έκρηξης ή διεκδίκησης. Ο θυμός είναι το πιο γνωστό και χρήσιμο συναίσθημα του παιδιού. Στόχος των γονέων είναι να μην τον ενοχοποιήσουμε γιατί αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ενοχικά σύνδρομα.

Α. Έκρηξη: συνήθως το παιδί υπερβάλλει στις αντιδράσεις του, δεν ακούει τη στιγμή εκείνη, έχει εσωτερικό κίνητρο που μπορεί να είναι κούραση, πόνος, αναστάτωση, κάποια άβολη κατάσταση, μία ταραχή που συναισθάνεται από το περιβάλλον (πχ. Γονείς).

ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ: Επιτρέπουμε την ολοκλήρωση του μοτίβου θυμού. Καταπραΰνουμε με το χάδι και τη σωματική επαφή.  Χωρίς σχόλια τακτοποιούμε-φροντίζουμε για την ανάγκη του παιδιού.

Β. Διεκδίκηση: συνήθως το παιδί κορυφώνει σταδιακά. Δεν φτάνει κατευθείαν στο θυμό, αλλά οι γονείς δεν είναι ακόμα εκπαιδευμένοι να το δουν. Έχει εξωτερικό κίνητρο θυμού, όπως η ζήλια για το αδελφάκι του ή κάποια άλλη κατάσταση που συναισθάνεται ότι το αδικούν (δεν έχει πλήρη επίγνωση της αδικίας).

ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ: Επεμβαίνουμε στον θυμό. Δίνουμε το δίκιο του παιδιού και επαναφέρουμε την «δικαιοσύνη». Όσο πιο νωρίς επέμβουμε τόσο καλύτερα τα αποτελέσματα.

Κυριακή, 13 Νοεμβρίου 2016

ΡΟΛΟΙ ΠΑΙΔΙΩΝ και ΤΥΠΟΙ ΓΟΝΕΩΝ


Τύποι γονέων και Ρόλοι Παιδιών.

 

Πολλές βιβλιογραφικές αναφορές υπάρχουν σχετικά με τον παραπάνω τίτλο και συγκεκριμένα με το πρώτο μισό του, «τύποι γονέων». Στόχος μας είναι να συνδυάσουμε τους τύπους γονέων που συναντάμε στην σύγχρονη ελληνική οικογένεια, με τους ρόλους που τα παιδιά τους κρατάνε.

Πιο συγκεκριμένα,

ΤΥΠΟΙ ΓΟΝΕΩΝ:

Οι γονείς διερχόμαστε στην ιδιότητα της γονικότητας από την πρώτη στιγμή που καλοσωρίζουμε το πρωτότοκο παιδί μας στην οικογένεια. Ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφερόμαστε στα παιδιά μας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως τα προσωπικά χαρακτηριστικά (προσωπικότητα) μας, τις κοινωνικές συγκυρίες (περιβάλλον στο οποίο μεγαλώσαμε και περιβάλλον στο οποίο ζούμε) και ο τρόπος που σχετιζόμαστε μέσα στην οικογένεια στις διάφορες δυάδες (γονέας-γονέας, γονέας-παιδί, παιδί-παιδί κοκ). Στο σημείο αυτό μπορούμε να διαχωρίσουμε την γονική συμπεριφορά από τη γονική προσέγγιση. Η γονική προσέγγιση μπορεί να είναι Συνειδητή (ο γονέας ανοιχτός στην αλλαγή, μπορεί να αναθεωρήσει κάποια συμπεριφορά του), Ημισυνειδητή (συνδυασμός του πρώτου και τρίτου, ξεκινούν με το πατροπαράδοτο αποτύπωμα από την πατρική οικογένεια, όμως αμφισβητούν και αλλάζουν τεχνικές) ή Ασυνείδητη (παραδοσιακός τρόπος μεγαλώματος χωρίς να σκεφτεί ο γονέας αν είναι αποτελεσματικός κιόλας. Έτσι μεγάλωσα εγώ έτσι θα μεγαλώσω και το παιδί μου).

Ποια είναι η βασική διαφορά της γονικής συμπεριφοράς από τη γονική προσέγγιση:

Η γονική προσέγγιση καθορίζει τη συμπεριφορά μας (συμπληρωματικά με τις εμπειρίες μας πριν και στη δημιουργία οικογένειας) και σε συνδυασμό μας οδηγεί στην υιοθέτηση ενός τύπου γονέα.

Η γονική συμπεριφορά μπορεί να διαφοροποιηθεί αν αλλάξει η προσέγγιση.

Όλα τα παραπάνω μας οδηγούν στους 4 βασικούς τύπους γονέα (κατά Baumrind)

Οι βασικοί τύποι γονέα είναι ο Δημοκρατικός, ο Ανεκτικός, ο Αυταρχικός και ο Αδιάφορος. Αξίζει να αναφέρουμε ότι τον τελευταίο καιρό, γίνεται λόγος για τον γονέα ελικόπτερο.

Ας δούμε πιο αναλυτικά:

1.      Ο γονέας δημοκρατικός

Είναι ζεστός και στοργικός. Αυτοί οι γονείς υιοθετούν οικογενειακούς κανόνες. Βάζουν στα παιδιά τους όρια και όρους με ευέλικτο τρόπο και όχι άκαμπτο. Απαιτούν και προσδοκούν από τα παιδιά τους βάσει αναπτυξιακής φάσης και διαφορετικότητας. Ενθαρρύνουν την έκφραση θετικών και αρνητικών συναισθημάτων του παιδιού τους. Αφήνουν πρωτοβουλίες στο παιδί τους. Επικοινωνούν λεκτικά και εξωλεκτικά με το παιδί τους. Δημιουργούν διάλογο και χρησιμοποιούν επιχειρήματα. Παρατηρούν το παιδί και αφουγκράζονται τα μηνύματά τους.

2.    Ο γονέας ανεκτικός

Είναι ήπιος και συναισθηματικός. Ασκούν περιορισμένο έλεγχο και συγχωρούν σχεδόν τα πάντα στο παιδί τους. Υπάρχει μεγάλη εως υπερβολική επιείκεια σε σημείο που το παιδί διαμορφώνει μόνο του τις αποφάσεις του. Δεν υπάρχουν κανόνες  και υποχρεώσεις. Συνήθως ο γονέας αισθάνεται στραγγισμένος και κατάκοπος και το παιδί είναι εκνευρισμένο και ανασφαλές.

3.     Ο γονέας αυταρχικός

Είναι αυστηρός και αμείλικτος στις τιμωρίες του. Η υπακοή και η πειθαρχία του παιδιού είναι η προτεραιότητα του γονέα αυτού. Υπάρχει έλλειψη επικοινωνίας και ασκείται υψηλή πίεση στα παιδιά-ψυχολογική, χρονική. Προσδοκία γονέων για την τέλεια συμπεριφορά και απόδοση του παιδιού τους.

Σαν υποκατηγορία θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τον γονέα-ελικόπτερο.

4.    Ο γονέας αδιάφορος

Είναι απών ψυχολογικά, κάποιες φορές και φυσικά. Καταβάλλουν λίγη ή καθόλου προσπάθεια για την κοινωνικοποίηση και εξέλιξη του παιδιού τους. Δεν θέτουν όρους και είναι τιμωρητικοί όταν φτάσει «ο κόμπος στο χτένι».

 

Με βάση τους τύπους μπορούμε να αναφέρουμε κάποιους ρόλους παιδιού.

 

ΡΟΛΟΙ ΠΑΙΔΙΩΝ:

Η λίστα είναι μεγάλη. Εμείς θα δανειστούμε μόνο κάποιους ρόλους από την συστημική θεωρία.

α/ παιδί υπεργονιός

το παιδί που φροντίζει όλο το οικογενειακό σύστημα σαν να είναι ο μεγάλος, ο ενήλικας. Το παιδί που δεν κάνει εφηβεία και αντιδράσεις, έχει υψηλή ενσυναίσθηση και μπορεί να φροντίζει γονείς και αδέλφια, φίλους ακόμα και εκπαιδευτικούς. Κρύβεται ο φόβος να μην αναγνωρίζει τις δικές του δυσκολίες και πιέζει τις ισότιμες σχέσεις.

Συνήθως το παιδί υπεργονιός δημιουργεί ρόλο γονέα επιεική και κατά περίπτωση δημοκρατικό.

β/ παιδί ταυτοποιημένος άρρωστος

το παιδί που αρρωσταίνει συχνά, έχει σχολική άρνηση, μαθησιακές δυσκολίες (ψευδείς), βάζει συχνά γύψο κοκ.

Το παιδί αυτό έχει αναλάβει τον ρόλο του να παθαίνει για να συσπειρώνει γύρω του τους γονείς. Μία παραλλαγή είναι το παιδί που κάνει συνέχει φασαρία, που συσπειρώνει γύρω του τους γονείς και θυσιάζεται στο να θυμώνουν μαζί του ώστε να μην θυμώνουν μεταξύ τους.

Συνήθως γίνεται αδιάφορος ή αυταρχικός γονέας.

γ/ παιδί μαύρο πρόβατο

Αγαπάμε πολύ αυτόν τον ρόλο. Το παιδί κάνει αντιδράσεις, έχει επιχειρήματα και μπορεί να δυσκολεύει τον γονέα του. Όμως, καταφέρνει να διαμορφώσει την προσωπικότητά του. Συνήθως γίνεται γονέας δημοκρατικός.

δ/ παιδί εκπρόσωπος

τέλος έχουμε το καλό παιδί. Ένας ρόλος που εμπεριέχει τελειομανία, τελειοθηρία και μία συνεχή προσπάθεια να βγαίνουν οι γονείς ασπροπρόσωποι. Οι πρωτιές είναι που του δείχνουν τον εαυτό τους και κουβαλούν όλες τις προσδοκίες των γονέων. Μέχρι την πρώτη ενήλικη φάση πάνε όλα καλά, αλλά όταν κάνουν δική τους οικογένεια αρχίζουν οι δυσκολίες. Συνήθως γίνονται επιεικής μπορεί και αδιάφοροι γονείς. Κάποιες φορές προκύπτουν επίσης και οι 2 άλλοι ρόλοι.

 (Απόσπασμα από Μάθημα στις Σχολές Γονέων σε Γονείς του Δημοτικού Σχολείου της Εκπαιδευτικής Αναγέννησης)

Παρασκευή, 31 Ιουλίου 2015

ΘΥΜΟΙ στα ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ


Για να μιλήσουμε για τους θυμούς στα χαρισματικά παιδιά είναι σημαντικό να ορίσουμε τι σημαίνει ο όρος ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ και τι σημαίνει ο όρος ΘΥΜΟΣ.

Χαρισματικά παιδιά (με την έννοια της χαρισματικότητας ή το ταλέντο) είναι τα παιδιά που  αναπτύσσουν ικανότητες, σε κάθε επίπεδο ανάπτυξης, που έχει το  1-2% των ατόμων του γενικού πληθυσμού (Τσιάμης, Α. 2006, σελ.12). Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι η χαρισματικότητα δεν έχει περιορισμό στο είδος ή τον αριθμό των ταλέντων που μπορεί να υπάρχουν και να εκφραστούν στο ίδιο άτομο.

Στη δική μας εποχή, το χάρισμα έχει πολυδιάσταστη έννοια και για να εντοπιστούν τα χαρισματικά παιδιά χρησιμοποιούνται πλέον διάφορα κριτήρια. Κάποτε ως χαρισματικό θεωρούσαν τον πολύ δυνατό και ρωμαλέο (πχ Αρχαία Σπάρτη) ή τον ιδιαίτερα ικανό στη φιλοσοφική σκέψη ή/και τη δυνατότητα περαιτέρω μόρφωσης (Αρχαία Αθήνα). Αργότερα, η χαρισματικότητα ταυτίστηκε με την εξαιρετική νοημοσύνη. Πλέον είναι μία έννοια συνυφασμένη και με άλλες ικανότητες.

Παρακάτω παραθέτουμε το μοντέλο πολλαπλής νοημοσύνης του Gardner ο οποίος βοηθά στην επισήμανση χαρισμάτων σε διάφορους τομείς:

Γλωσσική Νοημοσύνη (Linguistic Intelligence): Η μνήμη, η γλωσσική ανάλυση, η κατανόηση γραμματικής είναι τα βασικά σημεία. Η χρήση της γλώσσας είναι η βασική έκφραση της ικανότητας αυτής.

Λογική/μαθηματική Νοημοσύνη (Logical-Mathematical Intelligence): Η επαγωγική σκέψη (από το επιμέρους προς το γενικό), η επιστημονική λογική και οι αριθμοί είναι τα βασικά σημεία. Τα άτομα αυτής της ικανότητας εκφράζονται με αριθμούς και προβλήματα λογικής.

Σωματική/Κιναισθητική Νοημοσύνη (Bodily-Kinesthetic Intelligence): Η συναίσθηση κινήσεων και ο έλεγχος του σώματος είναι τα βασικά σημεία. Ο χορός, αθλητισμός και θέατρο αποτελούν έκφραση αυτής της ικανότητας.

Μουσική Νοημοσύνη (Musical Intelligence): Η μελωδία και η δομή της μουσικής είναι τα χαρίσματα σε αυτή την ικανότητα και εκφράζονται με τραγούδι και ψαλμωδίες.

Οπτικοχωρική Νοημοσύνη (Visual-Spatial Intelligence): Η οπτικοποίηση, η δημιουργία νοητικών εικόνων, η γραφιστική έκφραση, η αντίληψη των αντικειμένων στο χώρο είναι τρόποι έκφρασης αυτού του χαρίσματος.

Ενδοατομική Νοημοσύνη (Intrapersonal Intelligence): Η αντίληψη των συναισθημάτων και του εαυτού τους, την ταυτότητα και τα κίνητρα, τους φόβους κτλ είναι η έκφραση των ατόμων που έχουν υψηλή αυτόν τον τύπο νοημοσύνης.

Διαπροσωπική Νοημοσύνη (Interpersonal Intelligence): η Ομαδικότητα, η διάθεση για καλοπροαίρετη συζήτηση, η ανοιχτότητα στους άλλους, η αντίληψη προθέσεων, κινήτρων και επιθυμίες των άλλων είναι στοιχεία των ατόμων με αυτό το χάρισμα. (Τσιάμης, Α. σελ 51-2).

ΘΑ μπορούσαμε να γράψουμε πραγματικά πάρα πολλά για τα χαρίσματα ή τα μοντέλα νοημοσύνης ή το τι σημαίνει χαρισματικός άνθρωπος, όμως ας περιοριστούμε στο πώς τα χαρίσματά μας (και των παιδιών μας) μπορούν να οδηγήσουν σε……θυμούς.

Ο θυμός αποτελεί ένα από τα 6 βασικά συναισθήματα των ανθρώπων με τα οποία γεννιόμαστε (χαρά, λύπη, αηδία, έκπληξη, φόβος, θυμός). Μπορεί να υπάρχει ως κατάσταση (state anger)  ή να παρατηρείται ως μία ψυχική προδιάθεση σταθερή στο χρόνο και τις καταστάσεις (ενήλικες) (trait anger) (Μακρή-Μπότσαρη, Ε. 2010, σελ. 25).

Ως κατάσταση, από βρέφος ο άνθρωπος είναι ικανός να αισθανθεί θυμό. Ως χαρακτηριστικό, ο θυμός είναι παρών σε ιδιοσυγκρασίες με χαμηλή ανοχή στην ματαίωση. Ένας άνθρωπος έχοντας τον θυμό σαν «βασικό» συστατικό του, μπορεί να αντιδρά με θυμό σε ένα ευρύ φάσμα καταστάσεων ακόμα και ακίνδυνων, όπως η αναμονή στην ουρά κτλ…

Προφανώς, εμείς οι γονείς που διαμορφώνουμε τους χαρακτήρες των παιδιών μας ως ένα σημείο, δεν ευχόμαστε το παιδί μας να επιλέγει τον θυμό σαν τη βασική του αντίδραση σε καταστάσεις. Θα μπορούσε κάτι τέτοιο να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο κατά τον οποίο ο θυμός γίνεται εχθρότητα (στάσεις-πεποιθήσεις ότι ο κόσμος είναι «κακός») και η εχθρότητα γίνεται επιθετικότητα (προχωρημένο στάδιο θυμού κατά το οποίο το άτομο προχωρά σε έκφραση συμπεριφορών καταστροφικών ή τιμωρητικών προς άλλους ή αντικείμενα).

Αν δεν κάνουμε έγκαιρη επισήμανση των χαρισμάτων του παιδιού μας μπορεί το χαρισματικό παιδί να αποκλειστεί από τα άλλα παιδιά στο σχολείο κυρίως στο δημοτικό.  Αν συμβεί ένας τέτοιος αποκλεισμός κάνει το παιδί θυμωμένο και το οδηγεί σε αποπροσανατολισμό. Είναι μεγάλη η πιθανότητα  να χάσει κάθε κίνητρο για μάθηση ή διασκέδαση. Οι δάσκαλοι και οι γονείς είμαστε καταλύτες σε αυτό ώστε να ωθήσουμε το παιδί μέσω του σχολείου ή εξωσχολικών δραστηριοτήτων να βρει το ταλέντο του και να εκφραστεί μέσω αυτού (και διαχειριστεί αυτό). Είναι σημαντικό να είμαστε σε εγρήγορση στις μικρές ηλικίες γιατί τα χαρίσματα δεν είναι τόσο εμφανή στις μεγαλύτερες ηλικίες. Επίσης, μία χαρισματικότητα χωρίς κατάλληλα ερεθίσματα δεν οδηγεί απαραίτητα στη διατήρησή της μέσα στα χρόνια σύμφωνα με κάποιους ειδικούς ( Perleth, Lehwald & Browder, 1993).  

Ο θυμός της περιθωριοποίησης μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη ανοχή στη ματαίωση και να κάνει το παιδί να βλέπει καχύποπτα τον κόσμο ή τις διαθέσεις των άλλων απέναντι του. Αν η χαρισματικότητα συνυπάρχει με κάποια μαθησιακή δυσκολία (δυσλεξία ή ΔΕΠ-Υ) τότε το παιδί νιώθει τελείως «διαφορετικό ή περίεργο», συνεπώς οδηγείται σε μία ανάλογη κοινωνική-σχολική πορεία.

Ο ρόλος μας ως γονείς είναι να καθρεφτίζουμε τις ικανότητες αυτές και να οδηγήσουμε τα παιδιά μας σε έναν δρόμο που θα μπορούν να αναγνωρίσουν και να διαχειριστούν τις ικανότητές τους. Η χαρισματικότητά τους να είναι σύμμαχος και όχι δυσκολία στις προσωπικές σχέσεις και να τα κάνει να αισθάνται ταυτόχρονα τη μοναδικότητα τους και το αίσθημα του ανήκειν στην ομάδα.

Της Δημουλή Σίλειας

 


Βιβλιογραφία:

Μακρή-Μπότσαρη, Ε. (2010). Θυμός, επιθετικότητα, εκφοβισμός. Θεωρητικές Προσεγγίσεις και πρακτικές διαχείρισης. Εκδόσεις: Παπαζήση.

Τσιάμης, Α. (2006). Τα χαρισματικά παιδιά ζουν ανάμεσά μας. Ανακαλύπτοντας τα ίδια και τις ανάγκες τους. Εκδόσεις: Γρηγόρη.

Perleth, C., Lehwald, G. , &Browder, C. S. (1993). Indicators of highly ability in young children. In K. A. Heller, F. J. Monks, & A.H. Passow (Eds.), International Handbook of Research and Development of gifted and talented (pp. 283-310). N. Y. : Pergamon Press.